Xe công vụ chạy điện đi từ lựa chọn xanh thành tiêu chí mua sắm

Khi tiêu chuẩn mua sắm thay đổi thị trường

Nếu chỉ nhìn vào số lượng xe, những bước đi này chưa phải quá lớn. Nhưng giá trị nằm ở chỗ các cơ quan công đang thay đổi quy tắc lựa chọn phương tiện.

Helsinki đã cập nhật tiêu chí môi trường cho hoạt động mua phương tiện và dịch vụ vận tải giai đoạn từ 2026 đến 2030. Thành phố hiện chỉ mua ô tô con thuần điện. Xe van giao nhận và minibus trong tương lai cũng sẽ chuyển sang yêu cầu thuần điện.

Đến cuối năm 2025, 30% ô tô con và 13% xe van đăng ký cho Helsinki đã là xe thuần điện. Điều này cho thấy thành phố không bắt đầu từ con số không. Tiêu chí mới là bước tiếp theo nhằm đưa quá trình điện hóa vào hoạt động mua sắm thường xuyên.

Điểm hay của cách làm này là tạo ra tín hiệu dài hạn cho thị trường. Nhà cung cấp biết khách hàng công cần loại phương tiện nào. Đơn vị vận hành biết trước yêu cầu về bãi đỗ, sạc và bảo dưỡng. Cơ quan quản lý cũng dễ tính toán chi phí sử dụng trong nhiều năm thay vì chỉ nhìn vào giá mua ban đầu.

Xe điện bắt đầu nhận nhiệm vụ khó hơn

Ireland cho thấy một hướng mở rộng khác. Office of Public Works đã đăng gói thầu mua xe địa hình 4WD chạy điện với nhu cầu từ 8 đến 10 chiếc. Hồ sơ cho biết dự kiến mua trước 5 xe và có thể mua thêm 5 xe trong thời hạn hợp đồng.

Giá trị ước tính của gói thầu là 450.000 euro, khoảng 13,2 tỷ đồng theo tỷ giá ngày 30/9/2026. Đây chưa phải hợp đồng đã trao. Gói thầu vẫn mở và thời hạn nhận hồ sơ là ngày 15/10/2026.

Chi tiết đáng chú ý không nằm ở giá trị gói thầu mà ở loại phương tiện. Xe 4WD công vụ thường phải đi đến những khu vực mà ô tô con thông thường không phù hợp. Khi xe điện bắt đầu được đưa vào nhóm nhiệm vụ này, ranh giới ứng dụng của phương tiện điện đang rộng hơn.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu thực tế hơn. Một chiếc xe điện dùng trong thành phố có thể sạc đều vào ban đêm. Một xe phục vụ hiện trường lại cần quãng đường đủ dài, khả năng hoạt động ổn định và phương án sạc phù hợp với lịch làm việc.

Điện hóa không chỉ là chuyện mua xe

Khu vực công có một lợi thế khi chuyển đổi đội xe. Lịch trình của nhiều phương tiện có thể dự đoán được. Xe thường quay về bãi cố định. Điều này giúp bố trí trạm sạc tập trung và quản lý năng lượng thuận lợi hơn so với hàng nghìn xe cá nhân phân tán.

Nhưng chính điều đó cũng buộc quá trình mua sắm phải nhìn rộng hơn. Xe, trạm sạc, công suất điện, phần mềm quản lý và lịch khai thác phải được tính chung. Nếu chỉ mua xe mà không chuẩn bị hạ tầng, lợi ích vận hành sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Helsinki và Ireland mới là hai ví dụ trong một xu hướng lớn hơn. Điểm quan trọng là xe điện đang được đưa từ những nhóm dễ thay thế sang các nhóm công vụ đa dạng hơn. Khi tiêu chí mua sắm công thay đổi, thị trường cũng có thêm động lực để phát triển các mẫu xe chuyên dụng và dịch vụ đi kèm.

Điện hóa đội xe công vụ vì thế đáng được nhìn như một bài toán vận hành dài hạn. Mỗi chiếc xe mới chỉ là một phần. Phần còn lại nằm ở cách cơ quan công thiết kế cả hệ thống để xe điện làm được đúng công việc mà xe cũ từng đảm nhiệm.