Ngày 18/7/2026, tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp mang chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn – Khơi thông nguồn lực – Thúc đẩy tăng trưởng”, Bộ Tài chính đã trình bày Báo cáo trung tâm về tình hình phát triển của doanh nghiệp và các giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy nền kinh tế bứt phá trong giai đoạn mới.
Chuyển dịch tư duy điều hành: Từ “ổn định” sang “bứt phá”
Năm 2026 đánh dấu năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026-2030 với yêu cầu cao hơn về tốc độ tăng trưởng và năng lực cạnh tranh. Dù vĩ mô 6 tháng đầu năm duy trì ổn định, lạm phát được kiểm soát, song trước bối cảnh quốc tế bất định và mục tiêu tăng trưởng hai con số trong tương lai, Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý.
Cụ thể, nền kinh tế cần chuyển đổi từ tư duy “ổn định để phát triển” sang “ổn định để bứt phá”, nâng cấp từ “cải thiện môi trường kinh doanh” lên “kiến tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia” và chuyển vai trò quản lý từ “hỗ trợ” sang “trao quyền, tạo điều kiện và đồng hành cùng doanh nghiệp”.
Bức tranh ba khu vực doanh nghiệp: Vẫn thiếu tính liên kết sâu
Báo cáo số liệu tính đến hết tháng 6/2026 cho thấy cả nước hiện có gần 1,062 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp trên 60% GDP và tạo việc làm cho hơn 17,6 triệu lao động. Niềm tin thị trường phục hồi rõ nét với gần 170 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường trong nửa đầu năm (tăng 11,2% so với cùng kỳ). Sức khỏe của từng khối doanh nghiệp được ghi nhận cụ thể:
- Khu vực tư nhân chiếm vai trò chủ lực: Chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp và 78,2% tổng vốn đăng ký. Khối này đóng góp lớn vào ngân sách khi thu từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh 6 tháng đầu năm ước đạt 381,4 nghìn tỷ đồng, tăng 47,1%. Tuy nhiên, khối tư nhân vẫn đối mặt với rào cản lớn về vốn, đất đai, quy mô nhỏ và năng lực quản trị hạn chế.
- Doanh nghiệp nhà nước nắm giữ nguồn lực cốt lõi: Dù chỉ có 695 doanh nghiệp nhưng đang quản lý khối tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng (vốn chủ sở hữu 2,02 triệu tỷ đồng), giữ vai trò bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Mặc dù vậy, tính dẫn dắt và kết nối sang khu vực tư nhân của khối này vẫn chưa đạt kỳ vọng.
- Khu vực FDI tăng trưởng mạnh về vốn: Tổng vốn FDI đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn trong 6 tháng đầu năm đạt trên 34,65 tỷ USD (tăng 61%), vốn thực hiện đạt trên 13 tỷ USD. Dù là trụ cột xuất khẩu và công nghiệp chế biến chế tạo, mức độ liên kết nội địa và tỷ lệ chuyển giao công nghệ của khối FDI vẫn còn hạn chế.
Bộ Tài chính nhìn nhận việc thiếu chặt chẽ trong liên kết giữa ba khối doanh nghiệp này là một “điểm nghẽn” lớn làm giảm sức chống chịu và tính tự chủ của nền kinh tế.
6 nhóm vướng mắc lớn và giải pháp đề xuất từ Bộ Tài chính
Qua rà soát, các khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay tập trung vào 6 nhóm: Thể chế và thực thi; tiếp cận nguồn lực (vốn, đất đai); chi phí sản xuất cao; rào cản thị trường và các tiêu chuẩn xanh (ESG); hạn chế về nguồn nhân lực công nghệ; và sự lỏng lẻo trong liên kết chuỗi cung ứng.
Để khơi thông các dòng lực này, Bộ Tài chính đã đề xuất 6 nhóm giải pháp chung cho cộng đồng doanh nghiệp cùng các định hướng riêng cho từng khu vực:
- Hoàn thiện thể chế: Sửa đổi đồng bộ các luật về đầu tư, đất đai, xây dựng, thuế; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên quản lý rủi ro và dữ liệu; gắn trách nhiệm người đứng đầu để khắc phục tâm lý né tránh, sợ sai.
- Cải cách hành chính trên nền tảng số: Tái thiết kế thủ tục hành chính, thực hiện nguyên tắc doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần, kết nối dữ liệu liên thông và tự động cảnh báo hồ sơ quá hạn.
- Khởi thông dòng vốn, dòng tiền: Hoàn thiện hành lang pháp lý cho vay dựa trên dòng tiền, đơn hàng, tài sản trí tuệ; mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm là động sản; xử lý dứt điểm tình trạng chậm hoàn thuế và giải ngân đầu tư công.
- Tháo gỡ nút thắt đất đai, hạ tầng: Minh bạch quy trình giao đất, xác định giá đất; xử lý dứt điểm dự án treo; đảm bảo cung ứng điện ổn định cho hạ tầng số và các trung tâm dữ liệu chiến lược.
- Giảm chi phí tuân thủ: Áp dụng phân loại rủi ro để miễn giảm kiểm tra chuyên ngành; rà soát, giảm giá phí logistics và thời gian thông quan tại cảng kho.
- Mở rộng thị trường và nâng cao năng lực nội sinh: Hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó rào cản xanh, tiêu chuẩn ESG; thúc đẩy liên kết đào tạo nhân lực công nghệ số theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.
Đối với cơ chế liên kết, Bộ Tài chính đề xuất chọn các ngành hạt nhân có sức lan tỏa lớn như năng lượng, viễn thông, chế biến chế tạo để xây dựng chuỗi cung ứng nội địa. Trong đó, lấy doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI làm lõi, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào các công đoạn dịch vụ kỹ thuật, logistics.
Đẩy nhanh tiến độ giải quyết các kiến nghị của doanh nghiệp
Về tình hình thực hiện tháo gỡ khó khăn trực tiếp, tính đến hết ngày 16/7/2026, các bộ ngành đã hoàn thành rà soát và trả lời 51/53 kiến nghị do VCCI tổng hợp (đạt tỷ lệ 96,2%). Trong số đó, có 14 kiến nghị đã được giải quyết dứt điểm, 20 kiến nghị đã có văn bản hướng dẫn quy định hiện hành và 17 kiến nghị đang được tiếp thu để sửa đổi cơ chế, chính sách. Còn lại 02 kiến nghị đang tiếp tục được nghiên cứu xử lý.
Riêng Bộ Tài chính đã hoàn thành hướng dẫn, xử lý toàn bộ 12 kiến nghị thuộc thẩm quyền trực tiếp và chủ động phối hợp xử lý 12 kiến nghị chung có liên quan đến nhiều bộ ngành.
Kết luận báo cáo, Bộ Tài chính khẳng định phần lớn vướng mắc hiện nay của doanh nghiệp chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện và cách hiểu chưa thống nhất. Cơ quan quản lý cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, chỉ đạo thực hiện thống nhất các quy định và khẩn trương tiếp thu các bất cập để sửa đổi bổ sung pháp luật, tạo điều kiện thông thoáng nhất cho doanh nghiệp bứt phá.
