Chi phí vay vốn của các chính phủ từ Mỹ cho đến Đức và Nhật Bản đang ở hoặc gần mức đỉnh trong nhiều thập kỷ do lo ngại gia tăng về lạm phát, lãi suất tăng, cùng với những mối lo ngại dai dẳng về gánh nặng nợ công.
Lợi suất trái phiếu tăng cao có thể thắt chặt chi tiêu của các hộ gia đình và doanh nghiệp, đồng thời làm trầm trọng thêm tình hình tài chính của chính phủ.
Dưới đây là cái nhìn tổng quan về nguyên nhân đằng sau diễn biến này tại một số nền kinh tế lớn.
CHUYỆN GÌ ĐANG XẢY RA?
Lợi suất trái phiếu 10 năm của Nhật Bản đã chạm mốc 3% vào thứ Ba lần đầu tiên kể từ năm 1996, một cột mốc đối với nền kinh tế vừa mới thoát khỏi kỷ nguyên lãi suất siêu thấp.
Chi phí vay vốn kỳ hạn 30 năm của Anh đang ở mức cao nhất trong 30 năm, trong khi lợi suất kỳ hạn 10 năm của Đức và Pháp đã đạt đến các mức từng xuất hiện lần lượt vào năm 2011 và 2008.
Trước đó vào đầu tháng 8, lợi suất trái phiếu 30 năm của Mỹ đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2007.
Đợt tăng giá dầu trở lại do căng thẳng Mỹ – Iran đang đẩy lợi suất lên cao hơn, khi lạm phát duy trì ở mức cao khiến giới đầu tư chuẩn bị tinh thần cho các đợt tăng lãi suất tiếp theo.
Điều này làm gia tăng mối lo ngại về việc vay nợ gia tăng. Khối nợ của Mỹ vừa vượt mốc 40.000 tỷ USD, trong khi tỷ lệ nợ so với quy mô nền kinh tế đã ở mức hoặc trên 100% đối với toàn bộ các nước trong nhóm G7, ngoại trừ Đức.
Thêm vào đó, bài phát biểu mang thiên hướng diều hâu của Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh tại hội nghị thượng đỉnh Jackson Hole cũng làm gia tăng kỳ vọng tăng lãi suất của giới giao dịch.
VÌ SAO CHÚNG TA PHẢI QUAN TÂM?
Lợi suất trái phiếu chi phối mặt bằng chi phí vay vốn trên toàn nền kinh tế, từ nợ chính phủ đến thế chấp nhà, khoản vay sinh viên và vay mua ô tô. Lãi suất tăng làm cho việc vay mượn và chi tiêu trở nên kém hấp dẫn hơn, có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế.
Ví dụ, lãi suất thế chấp nhà kỳ hạn 30 năm tại Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong một năm, tiệm cận 6,7%, do lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm leo thang.
Lợi suất tăng đồng nghĩa với việc các chính phủ phải đối mặt với chi phí cao hơn khi đáo hạn và phát hành nợ mới. Cơ quan giám sát tài khóa của Anh cho biết vào tháng 3 rằng sau đợt bùng nổ vay nợ và tăng lợi suất, hóa đơn tiền lãi của nước này – chiếm gần 4% sản lượng kinh tế – hiện đã cao gấp đôi so với mức trung bình thập kỷ trước đại dịch và vượt qua cả ngân sách quốc phòng.
Lợi suất trái phiếu cũng lan tỏa ra khắp các thị trường. Về mặt lý thuyết, lợi suất cao hơn làm cho cổ phiếu bớt thu hút, mặc dù lợi nhuận doanh nghiệp khả quan vẫn giữ cho thị trường chứng khoán đứng vững. Ngoài ra, các quỹ đầu cơ sử dụng đòn bẩy cao, vốn giao dịch trên nhiều thị trường, cũng có thể gặp áp lực lớn.
CÁC GÃ KHỔNG LỒ CÔNG NGHỆ (HYPERSCALERS) LIÊN QUAN THẾ NÀO?
Làn sóng phát hành trái phiếu kỷ lục để tài trợ cho các khoản đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) là một yếu tố khác đẩy lợi suất trái phiếu lên cao.
Giới phân tích chỉ ra quy luật cung cầu: nếu nhu cầu vay vốn tăng vọt, bên cho vay có thể đòi hỏi mức lãi suất cao hơn, kéo lợi suất lên.
Dữ liệu từ LSEG cho thấy 5 trong số các tập đoàn lớn nhất đầu tư vào AI — Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle — đã phát hành 220 tỷ USD tiền nợ trong năm nay để tài trợ cho các trung tâm dữ liệu và mô hình AI. Con số này cao hơn gấp đôi so với tổng mức của năm ngoái.
Hoạt động vay vốn cho AI đã góp phần đẩy lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp toàn cầu lên mức kỷ lục 4,9 nghìn tỷ USD tính đến thời điểm này trong năm 2026, tăng 14% so với cùng kỳ năm ngoái.
CHÍNH PHỦ VÀ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG CÓ THỂ CÓ ĐỘNG THÁI GÌ?
Bộ Tài chính Mỹ gần đây đã thông báo các đợt mua lại trái phiếu mà giới phân tích cho rằng nhằm hạn chế đà tăng của chi phí vay vốn.
Động thái này ban đầu giúp ổn định thị trường, nhưng lợi suất trái phiếu dài hạn sau đó đã nhích tăng trở lại.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho rằng những lo ngại về nợ và lợi suất tăng đã bỏ qua sức mạnh nội tại của nền kinh tế Mỹ.
Các ngân hàng trung ương cũng có thể mua trái phiếu nếu thị trường rơi vào trạng thái căng thẳng, như Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) từng làm trong cuộc khủng hoảng ngân sách thời cựu Thủ tướng Anh năm 2022.
Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) cũng có quyền mua trái phiếu chính phủ để ngăn chặn sự gia tăng chi phí vay vốn “bất hợp lý và mất trật tự” theo Công cụ Bảo vệ Truyền tải (TPI), miễn là quốc gia gặp căng thẳng tuân thủ các quy tắc ngân sách của EU.
CÓ PHẢI LỰC LƯỢNG “CẢNH SÁT TRÁI PHIẾU” ĐỨNG SAU ĐIỀU NÀY?
Nhiều nhà đầu tư nhận định đợt tăng lợi suất hiện tại diễn ra trật tự và phản ánh đúng thực trạng nợ vay lẫn lạm phát cao hơn.
Giá dầu giảm sẽ giúp ích trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, chi phí vay vốn dài hạn chỉ có thể giảm bền vững khi các chính phủ thực hiện các bước đi đồng bộ nhằm cắt giảm nợ công hoặc thúc đẩy tăng trưởng.
Trừ khi các chính phủ hành động, lực lượng “cảnh sát trái phiếu” (bond vigilantes) sẽ luôn ở trong trạng thái cảnh giác.
Thuật ngữ này chỉ những nhà đầu tư tìm cách áp đặt kỷ luật tài khóa lên các chính phủ mà họ cho là chi tiêu phung phí, bằng cách yêu cầu mức đền bù (lợi suất) cao hơn mới chịu mua trái phiếu.
Nhà đầu tư cũng có thể đòi hỏi mức đền bù cao hơn nếu họ cho rằng các nhà hoạch định chính sách đang thất bại trong việc kiểm soát lạm phát.
Theo Reuters
