Nhìn lại lịch sử 26 năm của thị trường chứng khoán Việt Nam, các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) luôn là động lực tạo ra sự nhảy vọt về quy mô vốn hóa và tính thanh khoản.
Thị trường từng chứng kiến hai làn sóng IPO bùng nổ mang tính ngoặt lịch sử. Làn sóng thứ nhất diễn ra vào giai đoạn 2006–2008, gắn liền với cột mốc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), chứng kiến đợt IPO và niêm yết của hàng loạt doanh nghiệp nhà nước trụ cột như Vietcombank, VietinBank, Vinamilk và Hòa Phát.
Làn sóng thứ hai xuất hiện vào giai đoạn 2016–2018 với sự bùng nổ của khối ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân và nhóm bất động sản như Techcombank, VPBank, Vinhomes hay Vietjet Air, đưa quy mô vốn hóa thị trường từ 35% GDP lên mức 75% GDP.
Ở thời điểm hiện tại, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước thềm của làn sóng IPO thứ ba đầy tiềm năng. Ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán LPBank, nhận định làn sóng thứ ba này hội tụ đủ ba yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”.
Về thể chế và hạ tầng, các quy định mới từ Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79 đã mở đường cho doanh nghiệp tư nhân tự tin gọi vốn dài hạn. Về quy mô nhà đầu tư, số lượng tài khoản chứng khoán cá nhân đã tăng vọt từ mốc 2 triệu năm 2020 lên hơn 10 triệu tài khoản, biến chứng khoán thành kênh đầu tư xã hội hóa sâu rộng.
Tiến sĩ Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán BIDV (BSC), dẫn chứng thêm rằng chỉ tính riêng giai đoạn cuối năm 2025, tổng giá trị vốn huy động qua các đợt IPO đã chạm mốc 40.000 tỷ đồng, tương đương tổng giá trị tích lũy của cả một thập kỷ trước đó.
Đa dạng hóa rổ hàng hóa và giải bài toán lệch pha cấu trúc
Một trong những hạn chế lớn nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam trong nhiều năm qua là sự lệch pha về cấu trúc hàng hóa. Nhóm tài chính, ngân hàng và bất động sản hiện đang chiếm tới hơn 50% tổng giá trị vốn hóa và đóng góp phần lớn lợi nhuận toàn thị trường, khiến nhà đầu tư thiếu sự lựa chọn ở các nhóm ngành kinh tế thực.
Làn sóng IPO thứ ba được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán khan hiếm hàng hóa chất lượng này nhờ sự gia nhập của những thương hiệu tiêu dùng, bán lẻ, công nghệ và hạ tầng hàng đầu.
Theo Tiến sĩ Trần Thăng Long, danh mục các doanh nghiệp chuẩn bị IPO và niêm yết thời gian tới nhận được sự quan tâm đặc biệt của cả dòng vốn nội lẫn dòng vốn ngoại. Những tên tuổi lớn trong mảng bán lẻ, tiêu dùng như Điện Máy Xanh, Bách Hóa Xanh, Long Châu, Golden Gate, Highlands Coffee hay các doanh nghiệp hạ tầng công nghệ như Viettel IDC, Misa, Vinpearl sẽ mang đến diện mạo mới cân bằng hơn cho VN-Index.
Sự xuất hiện của các doanh nghiệp kinh doanh tăng trưởng ổn định này cung cấp thêm nhiều hàng hóa chất lượng cao cho rổ chỉ số, đảm bảo rằng khi thị trường chính thức được nâng hạng, các quỹ đầu tư quốc tế sẽ có sẵn danh mục cổ phiếu xuất sắc để phân bổ vốn giải ngân.
Cầu nối dẫn vốn dài hạn thúc đẩy doanh nghiệp vươn tầm
Sự bùng nổ của làn sóng IPO thứ ba kết hợp với sự kiện nâng hạng thị trường từ FTSE Russell sẽ tạo nên sức mạnh cộng hưởng, biến thị trường chứng khoán thành bệ phóng thực sự cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Điều hành AFA Capital, phân tích rằng hiện nay dư nợ tín dụng ngân hàng so với GDP của Việt Nam đang ở mức rất cao, lên tới 145%. Nếu nền kinh tế đạt mốc GDP 500 tỷ USD, dòng vốn tín dụng cung ứng ra thị trường sẽ tương đương 750 tỷ USD – một tỷ trọng tiềm ẩn rủi ro hệ thống nếu không có sự chia lửa từ thị trường vốn.
Việc chuyển dịch từ vay nợ ngân hàng sang huy động vốn cổ phần thông qua IPO là con đường bắt buộc để các doanh nghiệp tối ưu hóa cấu trúc tài chính và phát triển bền vững.
Thực tế 26 năm qua đã chứng minh hiệu quả kỳ diệu của kênh huy động vốn này. Bà Nguyễn Thị Mai Thanh, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Cơ Điện Lạnh (REE) – một trong hai doanh nghiệp đầu tiên niêm yết trên sàn HOSE vào năm 2000 – chia sẻ rằng thời điểm cổ phần hóa năm 1993, vốn điều lệ của REE chỉ vỏn vẹn 16 tỷ đồng.
Nhờ kiên trì huy động vốn qua thị trường chứng khoán để đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, thủy điện, điện gió, vốn hóa của REE đến nay đã vượt mốc 36.000 tỷ đồng, tăng gấp 2.250 lần.
Minh chứng từ REE cùng cam kết cải cách từ Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khẳng định rằng: một thị trường chứng khoán minh bạch, hiện đại và được nâng hạng chuẩn quốc tế sẽ là động lực cốt lõi giúp doanh nghiệp Việt vươn tầm thế giới, đưa nền kinh tế quốc gia cất cánh trong kỷ nguyên mới.
Đăng Lãm
