Phán quyết mới nhất của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đối với các chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump đang gây ra những phản ứng trái chiều trên khắp Đông Nam Á.
Trong khi một số quốc gia coi đây là một sự giải tỏa tạm thời, các chuyên gia cảnh báo rằng làn sóng chấn động chính trị và kinh tế sẽ diễn ra không đồng đều từ Bangkok đến Manila.
Tổng thống Trump đã vận dụng một đạo luật khác để ký lệnh áp mức thuế toàn cầu 10% đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Ông cũng thông báo ý định nâng mức này lên 15%, dù chưa chính thức hóa bằng sắc lệnh mới.
Mức thuế 10% diện rộng này đã có hiệu lực từ thứ Ba (24-2), nhưng chỉ mang tính tạm thời trong vòng 150 ngày trừ khi Quốc hội Mỹ can thiệp hoặc gia hạn.
Đối với hầu hết các nước Đông Nam Á, đây được xem là một sự cứu vãn vì trước đó gần như tất cả đều phải chịu mức thuế ít nhất 19%. Các doanh nghiệp xuất khẩu trong khu vực đang nhanh chóng tận dụng cửa sổ thời gian này để đẩy mạnh hàng hóa sang Mỹ với mức thuế thấp hơn.
Singapore là quốc gia duy nhất trong khu vực giữ nguyên mức thuế 10% như ban đầu. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Gan Kim Yong đã hối thúc quốc gia này chuẩn bị cho một môi trường thương mại toàn cầu đã thay đổi căn bản. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta cần chuẩn bị cho dài hạn, vì đây là thế giới mới mà chúng ta đang phải đối mặt”.
Phán quyết của Tòa án đã tạm thời thu hẹp khoảng cách thuế quan, giúp tăng khả năng cạnh tranh cho nhiều nền kinh tế. Trước đó, Lào từng phải chịu mức thuế cao nhất khu vực (48%) do nghi ngờ chuyển tải hàng hóa (từ Trung Quốc).
Những bên hưởng lợi lớn nhất có thể là Việt Nam và Thái Lan – hai đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ tại khu vực. Việt Nam, quốc gia trước đó chịu mức thuế 20%, đã xuất khẩu 142 tỷ USD sang Mỹ vào năm 2024. Hiện tại, Hà Nội đang nỗ lực đàm phán để đạt được mức thuế 19% như các nước láng giềng. Tín hiệu tích cực xuất hiện khi Mỹ gần đây đã đồng ý đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các quốc gia bị hạn chế tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ.
Tương lai bất định và chiến lược đa dạng hóa
Các nhà kinh tế cảnh báo các chính phủ không nên nhầm tưởng sự giải tỏa ngắn hạn này là sự ổn định lâu dài. Nếu thuế quan tiếp tục biến động hoặc bị áp đặt lại thông qua các con đường pháp lý khác, các doanh nghiệp sẽ trì hoãn kế hoạch mở rộng và cắt giảm đầu tư.
Sự bất ổn này cũng lan tỏa đến các quốc gia ít tiếp xúc trực tiếp với thị trường Mỹ như Myanmar, Brunei và Timor-Leste. Theo báo cáo của UNCTAD, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu đã giảm 11%, một dấu hiệu cho thấy căng thẳng thương mại đang bào mòn niềm tin của nhà đầu tư.
Trước bối cảnh đó, ASEAN – hiện do Philippines làm Chủ tịch – đang nỗ lực thúc đẩy hợp tác nội khối. Các chuyên gia như ông Jayant Menon từ Viện ISEAS–Yusof Ishak khẳng định: “Thông điệp đã quá rõ ràng – giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ phải là một chiến lược then chốt để giảm thiểu rủi ro trong tương lai”.
Theo CNA
