Bài 1: Bệ phóng 26 năm và bước ngoặt định vị lại vị thế quốc tế
Lời toà soạn: Tháng 7-2026 vừa qua, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chính thức chạm cột mốc lịch sử, hơn một phần tư thế kỷ kể từ khi tiếng cồng mở màn phiên giao dịch đầu tiên vang lên tại TP.HCM. Từ một “sơ khai” với vỏn vẹn 2 doanh nghiệp niêm yết và giá trị giao dịch 70,4 triệu đồng, thị trường đã có bước phát triển thần kỳ, vươn lên thành huyết mạch tài chính của quốc gia với hàng nghìn doanh nghiệp, hơn 13 triệu tài khoản và quy mô vốn hóa tiệm cận 100% GDP.
Chưa dừng lại ở đó, chứng khoán Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược khi chuẩn bị bước sang một phân hạng hoàn toàn mới. Quyết định chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market) từ ngày 21-9-2026 của tổ chức FTSE Russell là minh chứng rõ nét cho sự chuyển mình về chất của thị trường vốn trong nước. Cánh cửa đón dòng vốn ngoại thụ động và chủ động hàng tỷ USD đã mở ra, mang đến cơ hội hiện thực hóa khát vọng nâng tầm vị thế quốc tế cho nền kinh tế Việt Nam.
Hướng tới cột mốc 25 năm đồng hành cùng sự lớn mạnh của thị trường và chào đón cơ hội nâng hạng lịch sử, Tòa soạn trân trọng giới thiệu đến quý độc giả tuyến bài 3 kỳ: “Khát vọng vươn xa của thị trường chứng khoán Việt Nam”.
Trải qua 26 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ghi dấu bước trưởng thành vượt bậc, biến một thị trường tài chính sơ khai trở thành trung tâm huy động vốn trung và dài hạn then chốt cho nền kinh tế. Sự kiện đánh cồng mở màn cho phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 28/7/2000 tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (tiền thân của HOSE) đã đặt những viên gạch nền móng lịch sử.
Khi đó, thị trường chỉ vận hành với vỏn vẹn 2 doanh nghiệp niêm yết, 3.000 tài khoản nhà đầu tư và giá trị giao dịch khiêm tốn đạt 70,4 triệu đồng. Đến nay, quy mô thị trường đã quy tụ hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết trên các sàn HOSE, HNX và UPCoM, thu hút hơn 13 triệu tài khoản nhà đầu tư, cùng tổng giá trị vốn hóa tiệm cận mốc 100% GDP.
Mức thanh khoản giao dịch bùng nổ mạnh mẽ, trung bình đạt trên 23.000 tỷ đồng mỗi phiên và thường xuyên xuất hiện những phiên giao dịch vượt ngưỡng 1 tỷ USD, đưa Việt Nam vượt lên trở thành một trong những thị trường có giá trị giao dịch hằng ngày dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Trong chặng đường 26 năm qua, thị trường chứng khoán đã giúp huy động nguồn vốn rất lớn dưới hình thức phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp, tiếp sức cho khu vực kinh tế tư nhân lẫn kinh tế nhà nước lớn mạnh.
Nhìn lại hành trình lịch sử ấy, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh rằng sự ra đời và bứt phá của thị trường chứng khoán Việt Nam là minh chứng sinh động cho quá trình đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trải qua bao biến động khắc nghiệt của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 hay đại dịch COVID-19, thị trường vẫn kiên cường vượt sóng, khẳng định vai trò là mạch máu giao thông tài chính của quốc gia. Bước sang giai đoạn mới, thị trường chứng khoán không chỉ dừng lại ở vai trò là công cụ hỗ trợ tăng trưởng thông thường, mà đang vươn lên trở thành trụ cột hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển vào năm 2045.
Nấc thang lịch sử từ quyết định nâng hạng của FTSE Russell
Bước ngoặt lớn nhất đưa chứng khoán Việt Nam sang một trang mới xuất hiện khi tổ chức xếp hạng quốc tế FTSE Russell công bố kết quả rà soát định kỳ, chính thức xác nhận lộ trình đưa Việt Nam vào các chỉ số cổ phiếu toàn cầu từ ngày 21/9/2026. Quyết định nâng hạng Việt Nam từ thị trường cận biên (frontier market) lên thị trường mới nổi thứ cấp (secondary emerging market) là sự ghi nhận nỗ lực cải cách thể chế và tháo gỡ vướng mắc giao dịch trong suốt nhiều năm. Động thái này được củng cố bởi việc ban hành Thông tư 08/2026/TT-BTC, giải quyết triệt để rào cản yêu cầu ký quỹ trước (non-prefunding) và thiết lập mô hình tiếp cận môi giới toàn cầu (Global Broker), đáp ứng các thông lệ vận hành quốc tế khắt khe nhất.
Đánh giá về tầm vóc của sự kiện này, bà Fiona Bassett, Tổng Giám đốc điều hành FTSE Russell, khẳng định việc thay đổi phân loại thị trường là kết quả của nhiều năm cam kết, hợp tác và nỗ lực bền bỉ từ Chính phủ, các cơ quan quản lý, ngân hàng lưu ký cho đến toàn bộ hệ sinh thái tài chính Việt Nam. Sự kiện này nâng cao hình ảnh quốc tế của Việt Nam đối với cộng đồng quản lý tài sản toàn cầu, nơi có hơn 22.000 tỷ USD đang tham chiếu theo các chỉ số của FTSE Russell.
Nhìn từ góc độ dòng vốn, các chuyên gia phân tích tại Công ty Chứng khoán VPBankS ước tính giá trị dòng vốn thụ động tối thiểu chảy trực tiếp vào Việt Nam sẽ đạt khoảng 1,7 tỷ USD khi hoàn tất quá trình chuyển đổi. Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Đạt, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), đưa ra góc nhìn tổng thể hơn khi dự báo tổng dòng vốn ngoại bao gồm cả các quỹ chủ động có thể đạt từ 6 đến 8 tỷ USD, thậm chí vượt mốc 10 tỷ USD trong kịch bản lạc quan.
Cơ cấu giải ngân và lộ trình hướng tới các chuẩn mực MSCI
Tác động của sự kiện nâng hạng lên thị trường tài chính sẽ không diễn ra tức thì mà được phân bổ theo lộ trình giải ngân từng bước chặt chẽ.
Ông Nguyễn Trọng Hùng, Giám đốc Đầu tư Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM), phân tích rõ dòng vốn thụ động sẽ được giải ngân thành 4 đợt: đợt 1 bắt đầu vào tháng 9/2026 với tỷ trọng 10%; đợt 2 vào tháng 3/2027 nâng lên 20%; đợt 3 vào tháng 6/2027 đạt 35% và đợt cuối cùng hoàn tất 100% vào tháng 9/2027.
Dòng tiền mới này sẽ tập trung chủ yếu vào các doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn, tính thanh khoản cao và còn nhiều room ngoại, đặc biệt là nhóm ngành ngân hàng, tài chính, chứng khoán, bất động sản và tiêu dùng.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Agriseco, cho rằng sự kiện nâng hạng còn lan tỏa sức hút sang thị trường thu nhập cố định (fixed income) như trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp, thu hút sự chú ý của các quỹ đầu tư quốc tế nhờ tính an toàn và minh bạch cao hơn.
Việc FTSE Russell nâng hạng chỉ là điểm khởi đầu cho hành trình chinh phục những đỉnh cao mới. Ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng Công ty Chứng khoán SSI, nhận định đây là bước đệm quan trọng để các tổ chức xếp hạng lớn hơn, đặc biệt là MSCI, nhìn nhận lại thị trường Việt Nam. Khi cơ sở hạ tầng giao dịch mới vận hành trơn tru và các tổ chức quốc tế như Quỹ Vanguard triển khai mở tài khoản vốn giao dịch thành công, các rào cản kỹ thuật sẽ hoàn toàn bị loại bỏ.
Để tiếp tục thăng hạng lên phân khúc thị trường mới nổi của MSCI, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) do Tiến sĩ Tạ Thanh Bình làm Tổng Giám đốc đang quyết liệt triển khai cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) để đưa vào vận hành ngay trong năm 2026. Sự phối hợp giữa hoàn thiện thể chế, nâng cao quản trị doanh nghiệp và tháo gỡ giới hạn sở hữu nước ngoài sẽ là nền tảng bền vững đưa chứng khoán Việt Nam vươn tầm thế giới.
