Mô hình thử nghiệm chính sách (Sandbox) tại Trung tâm Tài chính Quốc tế (TTTCQT) mang lại nhiều kỳ vọng về dòng vốn. Tuy nhiên, giới chuyên gia và doanh nghiệp nhận định, sự hứng khởi ban đầu đang chậm lại khi cơ chế kết nối dòng tiền ra – vào nền kinh tế vẫn chưa được khơi thông.
Ghi nhận từ thực tế tương tác với các nhà đầu tư quốc tế, các chuyên gia đồng thuận rằng mô hình TTTCQT của Việt Nam sở hữu hai điểm nghẽn mang tính đột phá, cực kỳ hấp dẫn đối với cả dòng vốn ngoại lẫn các tập đoàn trong nước:
- Đơn giản hóa tối đa thủ tục thành lập: Ngoại trừ các lĩnh vực đặc thù có tính chất phức tạp cao như ngân hàng, các thủ tục đầu tư thông thường áp dụng cho nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam sẽ không bị áp đặt bên trong TTTCQT. Việc mở một pháp nhân tại đây về mặt lý thuyết được thiết kế tối giản và nhanh chóng.
- Ưu đãi vượt trội về quản lý ngoại hối: Khi vận hành bên trong TTTCQT, các doanh nghiệp được phép thanh toán trực tiếp bằng ngoại tệ. Dòng tiền luân chuyển và giao dịch nội khu không bị ràng buộc bởi các quy định kiểm soát ngặt nghèo như thị trường truyền thống bên ngoài, tạo lợi thế cạnh tranh lớn về chi phí và thời gian.
Nhà đầu tư chuyển từ “hứng khởi” sang trạng thái “chờ xem”
Mặc dù có khởi đầu rất thu hút, song tâm lý chung của các quỹ tài chính lớn, các văn phòng gia đình (Family Office) tại các trung tâm khu vực như Singapore, Hồng Kông đang dịch chuyển sang trạng thái thận trọng, quan sát và đánh giá kỹ lưỡng thay vì xuống tiền ngay lập tức.
Giới luật sư và chuyên gia tư vấn đầu tư chỉ ra 3 thách thức cốt lõi đang làm chậm tiến độ bứt phá của mô hình này:
1. Sự chậm trễ của khung pháp lý và hệ thống tư pháp
Dù định hướng sẽ cho phép áp dụng hệ thống thông luật (Common Law) quốc tế vào TTTCQT để tạo sự đồng bộ với thế giới, hệ thống luật nội tại của Việt Nam trong phần lớn trường hợp vẫn có tính chất chi phối.
Nhà đầu tư hiện đang thiếu một lộ trình cụ thể về thời điểm hoàn thiện hệ thống luật, cũng như thời gian biểu vận hành thực tế của các tòa án chuyên biệt và trung tâm trọng tài quốc tế nội khu. Sự chững lại này sau giai đoạn truyền thông bùng nổ ban đầu khiến nhiều doanh nghiệp băn khoăn về tính ổn định dài hạn.
2. Điểm nghẽn ở “cầu nối” đưa vốn vào nền kinh tế nội địa
Đây được xem là rào cản lớn nhất dưới góc nhìn của giới luật sư. TTTCQT được ví như một thực thể nằm ngoài lãnh thổ tài chính thông thường với các cơ chế đặc thù, giúp việc huy động vốn từ nước ngoài vào trung tâm rất dễ dàng.
Tuy nhiên, mối quan hệ giữa “bên trong” và “bên ngoài” TTTCQT hiện vẫn tồn tại khoảng cách lớn. Thị trường chưa có câu trả lời rõ ràng cho bài toán: Làm thế nào để đưa dòng vốn đã huy động được từ TTTCQT chảy một cách hợp pháp, thông suốt vào phục vụ cho phần còn lại của nền kinh tế Việt Nam? Nếu không giải quyết được “khúc khủy” này, dòng vốn sẽ bị ứ đọng ngay tại cửa ngõ.
3. Bài toán “chợ mở ra nhưng không có hàng hóa”
Dẫn lại quan điểm của Phó Thủ tướng Lê Minh Hưng trong cuộc họp gần đây với Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, các chuyên gia đồng tình rằng TTTCQT bản chất giống như một ngôi chợ. Nếu chợ mở ra mà không thiết kế được các sản phẩm tài chính hữu hiệu thì sẽ không thể thu hút được người mua, kẻ bán.
Chỉ đạo mang tính định hướng từ Chính phủ: Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần khẩn trương nghiên cứu, định hình các sản phẩm tài chính mới trên thị trường – từ cổ phần, chứng khoán đến các công cụ cấu trúc mới – nhằm tối ưu hóa việc huy động và khơi thông dòng vốn xuyên biên giới.
Đồng thời, liên quan đến sự lúng túng trong công tác quản lý giữa Ban quản lý TTTCQT với các bộ ngành chuyên trách, Chính phủ khẳng định không thể phó mặc vai trò điều tiết cho Ban quản lý khu vực. Các bộ chuyên ngành (như Ngân hàng Nhà nước đối với hệ thống ngân hàng tại trung tâm) bắt buộc phải tiếp tục trực tiếp quản lý, giám sát để đảm bảo an ninh tài chính quốc gia.
Áp lực cạnh tranh lớn từ “bóng cả” Singapore
Phân tích về lợi thế so sánh trong khu vực, đại diện các doanh nghiệp cho biết, đối với dòng vốn đầu tư vào Đông Nam Á, Singapore vẫn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu do quốc gia này đã xây dựng và hoàn thiện được một hệ sinh thái tài chính đồng bộ suốt 20 – 30 năm qua.
Để cạnh tranh và kéo dòng vốn về mình, TTTCQT Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở các chính sách ưu đãi thuế hay cam kết chung chung, mà cần trực tiếp giải quyết được những “nỗi đau” (pain points) về cơ chế vận hành và pháp lý mà các trung tâm tài chính khác chưa xử lý triệt để, đồng thời nhanh chóng đưa các cam kết trên giấy trở thành thực tế hành động.
