Trong những năm gần đây, sự bùng nổ của các mô hình AI mã nguồn mở và hạ tầng số đã thay đổi hoàn toàn cuộc chơi khởi nghiệp. Một nhóm nhỏ nhân sự hiện nay có thể tạo ra các sản phẩm AI đột phá với nguồn lực khiêm tốn hơn nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, sự dễ dàng tiếp cận này cũng đặt ra một thách thức lớn: Khi ai cũng có thể tích hợp AI, đâu mới là lợi thế cạnh tranh thực sự để startup không bị thay thế?
Tầng ứng dụng: Điểm chạm thực tế của Startup Việt
Theo các chuyên gia từ RMIT Việt Nam, chuỗi giá trị AI gồm ba tầng: hạ tầng, mô hình nền và ứng dụng. Trong bối cảnh hiện nay, tầng ứng dụng là hướng đi khả thi nhất cho các startup Việt. Thay vì chạy đua vũ trang ở tầng hạ tầng hay mô hình nền vốn đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ, các doanh nghiệp nội địa đang tập trung dùng AI để giải quyết những bài toán thực tế như chăm sóc khách hàng, phân tích giáo dục và cá nhân hóa trải nghiệm.
Số liệu từ nghiên cứu “Unlocking Vietnam’s AI Potential” của AWS cho thấy một sự dịch chuyển mạnh mẽ: Tính đến giữa năm 2025, gần 170.000 doanh nghiệp Việt (chiếm khoảng 18%) đã triển khai AI. Đặc biệt, trong cộng đồng startup, có đến 55% doanh nghiệp sử dụng AI và 35% đang dùng công nghệ này để tạo ra các sản phẩm hoàn toàn mới.
Hai trụ cột xây dựng “lớp phòng thủ” cho doanh nghiệp
Tiến sĩ Lê Thu Trang và Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư (RMIT Việt Nam) nhận định rằng, nếu sản phẩm chỉ là một lớp giao diện đặt trên các mô hình có sẵn, nó sẽ rất dễ bị sao chép. Để tồn tại, startup AI Việt cần tập trung vào hai yếu tố cốt lõi:
1. Dữ liệu độc quyền – Tài sản tích lũy theo thời gian
Dữ liệu không chỉ là đầu vào kỹ thuật mà là một rào cản ngăn đối thủ bắt kịp. Minh chứng rõ nhất là ELSA Speak. Ứng dụng này không chỉ chấm điểm phát âm mà còn tích lũy dữ liệu khổng lồ từ hàng triệu giờ luyện tập của người dùng. Qua đó, AI của ELSA hiểu sâu sắc các lỗi sai đặc thù và lộ trình tiến bộ của người học, tạo ra sự cá nhân hóa mà các đối thủ mới gia nhập thị trường khó lòng sao chép ngay lập tức.
2. Rào cản chuyển đổi – Gắn chặt vào đời sống khách hàng
Một sản phẩm AI thực sự mạnh khi nó trở thành một phần không thể thiếu trong quy trình làm việc hoặc thói quen hàng ngày. Zalo là một ví dụ điển hình về việc xây dựng rào cản chuyển đổi. Tính đến nửa đầu năm 2025, nền tảng này đạt hơn 78 triệu người dùng hoạt động hàng tháng. Với lượng dữ liệu từ danh bạ, lịch sử trò chuyện đến quy trình làm việc được tích lũy liên tục, chi phí để người dùng từ bỏ và chuyển sang một nền tảng khác trở nên rất cao.
Lời kết cho Startup AI Việt
Cơ hội tại thị trường Việt Nam là rất lớn, nhưng cạnh tranh cũng ngày càng gay gắt. Bài toán cho các nhà sáng lập hiện nay không còn là “làm được AI hay không”, mà là làm thế nào để biến dữ liệu riêng, sự hiểu biết sâu sắc về đặc thù ngành và mức độ gắn kết với khách hàng thành một “pháo đài” vững chắc. Thành công sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết biến AI thành một hệ thống học hỏi liên tục, gắn liền với bối cảnh thực tế thay vì chỉ là một công cụ đứng riêng lẻ.
