Những thay đổi chóng mặt do các cú sốc năng lượng gây ra thường chỉ được nhận diện đầy đủ khi nhìn lại quá khứ. Giống như cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 và 1979 đã khiến Châu Âu thay đổi hoàn toàn cục diện năng lượng – từ bỏ dầu mỏ để chuyển sang điện hạt nhân và khí đốt – một trận “động đất” tương tự hiện đang bắt đầu rung chuyển tại Châu Á.
Áp lực giá cả đè nặng lên người tiêu dùng
Hơn 80% lượng dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz là để hướng về phía Đông. Khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel với Iran làm gián đoạn nguồn cung, giá nhiên liệu đã đẩy lên mức cao nhất kể từ năm 2022, buộc các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu như Việt Nam phải hủy bỏ thuế nhập khẩu xăng dầu để giảm nhiệt thị trường.
- Tại Hàn Quốc, giá một bát mì kalguksu truyền thống đã lần đầu tiên vượt mốc 10.000 won (6,79 USD) vào tháng 3 do chi phí năng lượng nhập khẩu tăng cao.
- Tại Nhật Bản, các quán mì ramen đang tiến gần đến ngưỡng tâm lý 1.000 yên (6,27 USD), trong khi các nhà tắm công cộng giá rẻ phải đối mặt với biên lợi nhuận bị thu hẹp do chi phí dầu sưởi ấm tăng vọt.
Hệ lụy đến giao thông và nông nghiệp
Cuộc khủng hoảng này đang làm đảo lộn mọi dự báo trước đó về tăng trưởng tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch:
- Hàng không: Giá nhiên liệu bay tại Singapore đạt mức kỷ lục, khiến các hãng hàng không Đông Nam Á phải cắt giảm 10% – 15% lịch trình bay trong tháng 5/2026. Cathay Pacific thậm chí đã áp mức phụ phí 200 USD cho các chuyến bay dài.
- Giao thông đường bộ: Pakistan, Philippines và Sri Lanka đã phải áp dụng tuần làm việc 4 ngày để tiết kiệm xăng dầu. Tại Manila, các tài xế xe jeepney liên tục đình công khi chi phí tăng cao đe dọa sinh kế của họ.
- Nông nghiệp và Đời sống: Nông dân Ấn Độ đang phải đắn đo với giá phân bón tăng cao, trong khi Pakistan buộc phải cắt điện hơn hai giờ mỗi ngày tại các thành phố lớn như Lahore khi nguồn cung khí hóa lỏng (LNG) từ Qatar bị gián đoạn.
Năng lượng sạch: Người chiến thắng cuối cùng
Tương tự như cách Châu Âu chuyển mình vào thập niên 70, cuộc khủng hoảng hiện tại đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch tại Châu Á:
- Xe điện (EV): Tại Triển lãm Ô tô Quốc tế Bangkok đầu tháng này, các thương hiệu EV Trung Quốc chiếm tới 2/3 số lượng đặt hàng. Hãng xe VinFast của Việt Nam dự kiến doanh số bán hàng tại thị trường nước ngoài năm 2026 sẽ gấp 5 lần so với năm 2025. Các mẫu xe thuần điện đã đạt mức thâm nhập thị trường khoảng 50% tại Singapore và Thái Lan.
- Năng lượng mặt trời: Tại Philippines, lượng tấm pin mặt trời nhập khẩu từ Trung Quốc chỉ riêng trong tháng 3 đã giúp tăng công suất năng lượng mặt trời toàn quốc lên thêm một nửa so với cuối năm 2025.
- Giải pháp thay thế: Tại Ấn Độ, tình trạng khan hiếm khí hóa lỏng (LPG) nấu ăn đã dẫn đến cơn sốt bếp từ điện, khiến mức tiêu thụ LPG trong tháng 3 giảm 13% so với cùng kỳ.
Ngành công nghiệp dầu mỏ toàn cầu từng đặt cược vào sự tăng trưởng mạnh mẽ của Châu Á để duy trì đầu tư. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz cùng với việc UAE rời khỏi OPEC đang tạo ra lý do thuyết phục để các chính phủ và người tiêu dùng khu vực tìm kiếm các giải pháp thay thế bền vững hơn. Nếu nhu cầu dầu mỏ của Châu Âu chưa bao giờ phục hồi sau những cú sốc thập niên 1970, thì một sự chuyển đổi còn mạnh mẽ hơn thế đang chờ đợi Châu Á ở phía trước.
Theo Bloomberg
#giadau
