Tại Hội thảo Diễn đàn nhịp cầu phát triển Việt Nam tổ chức hôm nay (14/5), ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc doanh nghiệp Việt Nam thiếu thiện chí trở thành đối tác chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia, mà thực tế cấu trúc chuỗi giá trị và các điều kiện kinh tế hiện tại đang tạo ra những rào cản đáng kể.
Kết quả điều tra doanh nghiệp thường niên cho thấy một xu hướng đáng lo ngại là tỷ lệ các nhà đầu tư nước ngoài quy mô nhỏ từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan đang ngày càng tăng lên.
Khi các tập đoàn lớn như Samsung hay Intel vào Việt Nam, các nhà cung cấp quy mô nhỏ của họ cũng theo sát vào nội địa, khiến cơ hội gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp tư nhân trong nước trở nên hẹp dần.
Để thay đổi cục diện này, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải chuyển dịch mô hình cạnh tranh từ yếu tố giá sang độ tin cậy, chất lượng ổn định, đảm bảo tiến độ giao hàng và thay vì chỉ bán sản phẩm đơn lẻ thì phải cung cấp được cả giải pháp kỹ thuật đi kèm.
Một trong những điểm yếu nội tại của doanh nghiệp nội địa là quản trị theo mô hình gia đình vốn thiếu tính minh bạch và chuẩn hóa so với yêu cầu kiểm toán khắt khe của các tập đoàn quốc tế.
Bên cạnh đó, quan hệ đối tác chiến lược hiện đại đòi hỏi sự đồng đầu tư và chia sẻ rủi ro, trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn duy trì thói quen giao dịch theo từng đơn hàng rời rạc.
Tuy nhiên, nỗ lực của riêng doanh nghiệp là chưa đủ khi các rào cản về vốn vẫn là điểm nghẽn hàng đầu. Với cấu trúc vốn hiện nay chủ yếu dựa vào vốn vay ngân hàng ngắn hạn cùng lãi suất cao, doanh nghiệp trong nước rất khó cạnh tranh với các nhà đầu tư ngoại có tiềm lực tài chính mạnh, những đơn vị sẵn sàng đầu tư nhà xưởng máy móc trước khi đấu thầu để chiếm ưu thế.
Ngoài vấn đề vốn, các khó khăn về truy xuất nguồn gốc, hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và chất lượng nhân lực cũng đang cản trở tiến trình này.
Doanh nghiệp tư nhân trong nước thường gặp bất lợi trong việc thu hút nhân tài so với khối ngoại, dẫn đến việc thiếu hụt đội ngũ vận hành đủ năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của những tập đoàn hàng đầu.
Vì vậy, việc thúc đẩy doanh nghiệp nội địa cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ phía Nhà nước thông qua các chương trình phát triển nhà cung ứng chiến lược tương tự như mô hình của Thái Lan hay Malaysia. Đồng thời, cần có những chính sách tạo động lực kinh tế thực tế để các tập đoàn FDI mở rộng cửa hơn cho đối tác Việt Nam thay vì chỉ dựa vào các cam kết xã hội đơn thuần.
Cuối cùng, vấn đề khơi thông nguồn vốn cần được giải quyết một cách thực chất hơn thay vì chỉ dựa vào việc thế chấp đất đai vốn đã không còn dễ dàng.
Hiện nay, khung khổ pháp luật về đất đai tại Việt Nam chưa cho phép doanh nghiệp thế chấp nhà xưởng hay quyền sử dụng đất để tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng nước ngoài với chi phí rẻ hơn.
Dù đã có những kiến nghị về cơ chế ủy quyền quản lý tài sản bảo đảm, nhưng sự chậm trễ trong việc mở cửa lĩnh vực này đang trực tiếp làm yếu đi năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trên hành trình tiến tới vị thế đối tác chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu.
