Cơ hội hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Australia đang mở ra những bước ngoặt mới, chuyển dịch từ thương mại thuần túy sang cùng xây dựng năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng và các động lực tăng trưởng bền vững.
Theo Tiến sĩ Hà Thị Cẩm Vân, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Kinh tế tại Đại học RMIT Việt Nam, để tận dụng tối đa dư địa từ Tuyên bố chung về nâng cao sức chống chịu, thích ứng và phục hồi kinh tế giữa hai nước, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy: chuyển từ việc chỉ dừng lại ở mục tiêu “xuất được hàng” sang tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị của Australia.
Ba nhóm lĩnh vực tiềm năng tạo giá trị bứt phá
Phân tích về động lực hợp tác song phương, Tiến sĩ Vân chỉ ra 3 nhóm ngành trọng điểm có thể mang lại giá trị gia tăng lớn cho doanh nghiệp hai nước:
- Năng lượng và Khoáng sản thiết yếu: Australia sở hữu lợi thế lớn về tài nguyên, công nghệ khai thác và quản lý, trong khi Việt Nam cần nguồn nguyên liệu ổn định cho chuyển đổi năng lượng và công nghiệp mới. Hợp tác không nên dừng ở việc nhập khẩu thô mà cần hướng tới chế biến sâu, công nghệ vật liệu, thiết bị năng lượng và các sản phẩm giá trị cao.
- Công nghệ cao và Ngành công nghiệp tương lai: Bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và công nghệ số. Doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp thu tri thức, năng lực nghiên cứu, đào tạo nhân lực thông qua kết nối giữa hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước với các trường đại học, doanh nghiệp Australia.
- Nông nghiệp và Công nghiệp chế biến thực phẩm: Khai thác tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế thông qua hợp tác chế biến sâu, xây dựng hệ thống logistics lạnh, ứng dụng công nghệ nông nghiệp và phát triển chuỗi thực phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Định hình hướng đi mới: Đáp ứng tiêu chuẩn và gắn kết chuỗi cung ứng
Australia là thị trường có sức mua cao nhưng đặt ra các rào cản khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, môi trường và trách nhiệm xã hội (ESG). Do đó, việc cạnh tranh bằng giá rẻ sẽ không còn hiệu quả; thay vào đó, chất lượng, thương hiệu và chứng nhận chuẩn mực sẽ quyết định thành bại.
Để tìm vị trí trong các chuỗi cung ứng mới, Tiến sĩ Hà Thị Cẩm Vân khuyến nghị:
- Lĩnh vực khoáng sản & năng lượng: Doanh nghiệp Việt có thể tham gia ở các khâu phụ trợ như chế biến, sản xuất linh kiện, thiết bị điện, hệ thống lưu trữ hoặc dịch vụ kỹ thuật.
- Nông nghiệp: Chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu sơ chế sang các sản phẩm chế biến sâu, có thương hiệu.
- Tận dụng FTA: Chủ động nghiên cứu quy tắc xuất xứ và ưu đãi từ các hiệp định như CPTPP, RCEP và AANZFTA để tối ưu hóa lợi ích.
- Chiến lược tiếp cận trực tiếp: Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) nên tập trung trở thành nhà cung cấp hoặc đối tác sản xuất tin cậy cho các nhà nhập khẩu, doanh nghiệp đầu chuỗi của Australia, từ đó từng bước tiến lên các khâu thiết kế, công nghệ và phát triển thương hiệu.
Chuyển dịch chính sách xúc tiến thương mại từ “chiều rộng” sang “chiều sâu”
Để biến cơ hội thành kết quả thực tế, chuyên gia RMIT cho rằng các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước cần tập trung vào 4 trụ cột chiều sâu:
- Thông tin thị trường chuyên sâu: Xây dựng cơ sở dữ liệu chi tiết theo từng ngành về nhu cầu, người mua, hệ thống phân phối và đối thủ cạnh tranh.
- Hỗ trợ tiêu chuẩn và chứng nhận: Cung cấp dịch vụ tư vấn, kiểm định, đào tạo để giúp doanh nghiệp SMEs vượt qua rào cản tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và ESG.
- Cơ chế tài chính: Nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ vốn giúp doanh nghiệp nâng cấp công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế hoặc mở rộng đầu tư tại Australia.
- Kết nối chuỗi giá trị định hướng: Tập trung kết nối đúng doanh nghiệp Việt Nam có năng lực với các doanh nghiệp đầu tàu và chuỗi cung ứng cụ thể tại Australia, thay vì tổ chức các hoạt động xúc tiến giao thương chung chung.
“Đo lường thành công của hợp tác kinh tế không chỉ dừng ở kim ngạch thương mại gia tăng, mà quan trọng hơn là bao nhiêu doanh nghiệp Việt tham gia được vào chuỗi cung ứng Australia, bao nhiêu công nghệ được chuyển giao và bao nhiêu liên kết đầu tư bền vững được hình thành. Đó mới là nền tảng để hai nước cùng tạo ra năng lực sản xuất và giá trị mới,” Tiến sĩ Hà Thị Cẩm Vân nhấn mạnh.
