Ngày 6/6/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Hội thảo khoa học “Thanh toán thông minh trong kỷ nguyên số” đã chính thức diễn ra, trở thành điểm nhấn quan trọng trong chuỗi sự kiện Ngày tài chính số 2026. Hội thảo thu hút sự tham gia của các lãnh đạo Chính phủ, đại diện Ngân hàng Nhà nước (NHNN), cùng nhiều chuyên gia kinh tế và đại diện tổ chức tín dụng. Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Lãnh đạo Chính phủ khẳng định:
“Thanh toán không dùng tiền mặt không còn là một dịch vụ đơn lẻ, mà đã trở thành ‘mạch kết nối’ của nền kinh tế số, kết nối liên thông giữa ngân hàng với thương mại điện tử, y tế, giáo dục, giao thông, du lịch, dịch vụ công và các nền tảng số khác”.
Báo cáo từ NHNN cho thấy tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng đã đạt 88,96% và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt gấp 28 lần GDP. Đặc biệt, phương thức thanh toán qua mã QR ghi nhận mức tăng trưởng đột biến với con số 106,24% về số lượng và 128,15% về giá trị giao dịch bình quân hàng năm. Sự bùng nổ này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc chuyển dịch tư duy quản lý: từ vận hành công cụ giao dịch đơn thuần sang kiến tạo thể chế, mở rộng hệ sinh thái và giá trị hóa dữ liệu để thúc đẩy kinh tế liên ngành.
Ba trụ cột thể chế và bước chuyển chiến lược từ “số hóa” sang “giá trị hóa”
Để hiện thực hóa mục tiêu đưa thanh toán thông minh (TTTM) trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, NHNN Việt Nam xác định việc kiến tạo thể chế phải dựa trên 3 trụ cột chính: Đổi mới, Niềm tin và Kết nối. Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nhấn mạnh:
“Muốn có nền kinh tế số phát triển mạnh, Việt Nam cần có hệ sinh thái thanh toán đủ năng lực đổi mới. Đổi mới trong lĩnh vực thanh toán phải là đổi mới có kiểm soát, có dữ liệu, có chuẩn kết nối, có an toàn hệ thống và có trách nhiệm với người dùng”.
Theo ông Phạm Anh Tuấn, cách tiếp cận chính sách hiện nay đã dịch chuyển rõ rệt từ tư duy “cho phép hay không cho phép” sang “quản lý rủi ro dựa trên đổi mới sáng tạo”. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), khi các hành vi gian lận công nghệ cao ngày càng tinh vi, việc xây dựng “Niềm tin số” thông qua xác thực sinh trắc học, khai thác dữ liệu căn cước công dân (CCCD) gắn chip/VNeID và hệ thống cơ sở dữ liệu chung (như SIMO) là điều kiện cốt lõi để bảo vệ người tiêu dùng. Tính đến hết ngày 22/5/2026, toàn ngành ngân hàng đã đối chiếu thông tin sinh trắc học cho hơn 161,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân, góp phần triệt tiêu tài khoản không chính chủ và củng cố an toàn hệ thống.
Dưới góc nhìn chuyên gia độc lập, GS.TS. Nguyễn Đức Trung (Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh) chỉ ra một nghịch lý: dù tỷ lệ sở hữu tài khoản tại Việt Nam rất cao, mức độ tiếp cận các dịch vụ tài chính chuyên sâu của người dân và doanh nghiệp nhỏ vẫn còn hạn chế. Để giải quyết bài toán này, Việt Nam cần thực hiện bước chuyển chiến lược từ “số hóa” (ghi nhận giao dịch) sang “giá trị hóa dữ liệu” (khai thác dấu vết dữ liệu để chấm điểm tín dụng, hành vi). Mỗi giao dịch TTTM không chỉ là một lần dịch chuyển dòng tiền mà còn là một “dấu vết dữ liệu” (data footprint) phản ánh sức khỏe tài chính và mức độ tín nhiệm của chủ thể. Từ kinh nghiệm quốc tế như mô hình siêu ứng dụng của Trung Quốc, hạ tầng trung lập UPI của Ấn Độ hay cổng chia sẻ dữ liệu SGFinDex của Singapore, GS.TS. Nguyễn Đức Trung khẳng định việc thúc đẩy Ngân hàng mở (Open Banking) theo Thông tư 64/2024/TT-NHNN sẽ phá vỡ các “ốc đảo dữ liệu”, tạo điều kiện tích hợp tài chính nhúng vào mọi lĩnh vực đời sống.
Khơi thông dòng chảy kinh tế liên ngành: Từ giải pháp vi mô đến kết nối xuyên biên giới
Sự hội tụ của thể chế và công nghệ đang trực tiếp làm thay đổi cấu trúc vận hành của các ngành kinh tế trọng điểm. Ở cấp độ vi mô, nhóm 5,2 triệu hộ kinh doanh tại Việt Nam vốn gặp nhiều rào cản về quản lý dòng tiền thủ công và thiếu lịch sử tín dụng để tiếp cận vốn, nay đã có sự thay đổi lớn nhờ các giải pháp số hóa toàn diện từ các ngân hàng thương mại, điển hình như HDBank. Thông qua việc hợp tác với Sổ Bán Hàng và MISA, các giải pháp tích hợp tự động từ thanh toán VietQR, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đến tự động đối soát thuế (eTax) đã giúp các tiểu thương giảm 80% thời gian quyết toán cuối ngày, minh bạch hóa dòng tiền để dễ dàng tiếp cận các gói vay ưu đãi. Không dừng lại ở bán lẻ, các giải pháp chuyên biệt như EduPay (tra cứu và thanh toán học phí trong 30 giây) hay MediPay (Kiosk y tế thông minh xác thực bằng CCCD gắn chip/VNeID) đang giúp ngành giáo dục và y tế giảm tới 70% các hoạt động hành chính liên quan đến tiền mặt.
Ở tầm vĩ mô, TTTM đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia, trở thành năng lực cạnh tranh chiến lược của ngành du lịch và thương mại quốc tế. Đại diện cho hạ tầng chuyển mạch quốc gia, NAPAS chỉ ra xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ từ thanh toán thẻ sang mã QR xuyên biên giới (Account-to-Account – A2A) nhờ tính ưu việt: giúp du khách sử dụng trực tiếp ứng dụng ngân hàng nội địa để quét mã thanh toán tại nước ngoài mà không cần đổi tiền mặt hay chịu chi phí ẩn cao của thẻ tín dụng. Tính đến năm 2026, thông qua một kết nối kỹ thuật duy nhất qua cửa ngõ NAPAS, Việt Nam đã triển khai và đang mở rộng mạng lưới thanh toán kết nối song phương qua mã VietQR Global với 12 quốc gia và vùng lãnh thổ tiềm năng như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ… tiếp cận vùng thị trường chiếm tới 46% dân số thế giới. Việc hiện đại hóa hạ tầng thanh toán xuyên biên giới này không chỉ tối ưu hóa chi phí chấp nhận thanh toán cho các doanh nghiệp siêu nhỏ tại các điểm du lịch, mà còn là công cụ đắc lực hỗ trợ cơ quan nhà nước kiểm soát dòng tiền, chống rửa tiền (AML/CFT) và thu thuế hiệu quả trong tiến trình hội nhập quốc tế.
