Dưới cái nắng hè gay gắt bao trùm trung tâm đô thị Bangkok, khi những luồng nhiệt hầm hập tỏa ra từ mặt đường bê tông, các “trung tâm làm mát” (cooling centre) đang trở thành cứu cánh quan trọng cho người dân. Tại một thư viện công cộng ở quận Din Daeng, máy điều hòa hoạt động hết công suất để phục vụ hàng chục người dân đủ mọi lứa tuổi đang tìm nơi trú ẩn khỏi những con phố nóng như đổ lửa.
Cụ Jarat Soisomklang, 87 tuổi, chia sẻ rằng cụ đến đây gần như mỗi ngày kể từ đầu tháng 3 để đọc sách trong không gian mát mẻ. Tương tự, cậu bé Natthawat Jaroenmuang, 12 tuổi, cũng chọn thư viện làm nơi giải trí cùng bạn bè vì ở nhà quá nóng và gia đình chỉ dám bật điều hòa vào ban đêm để tiết kiệm điện.
Theo chính quyền thành phố, Bangkok vừa trải qua ít nhất 19 ngày liên tiếp có chỉ số nhiệt ở mức “nguy hiểm”. Để ứng phó, thủ đô Thái Lan đã thiết lập 313 trung tâm làm mát tại các trường học, trung tâm y tế và văn phòng quận, cùng với 279 điểm làm mát ngoài trời có bóng cây và nước. Trong tháng qua, hơn 120.000 người đã sử dụng các tiện nghi này, trong đó 80% là những người sống gần đó và có thể đi bộ đến.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây mới chỉ là những biện pháp ứng phó tức thời. Một báo cáo mới đây từ Trung tâm Năng lượng ASEAN (ACE) nhận định nhiệt độ cực đoan đang trở thành một cuộc khủng hoảng cấu trúc và lâu dài tại các đô thị khu vực. Dự báo đến năm 2050, Bangkok sẽ phải đối mặt với khoảng 120 ngày nắng nóng cực hạn mỗi năm (trên 35°C), cao gấp gần ba lần mức hiện tại. Không chỉ Bangkok, các thành phố lớn như Jakarta, Manila, TP. Hồ Chí Minh và Kuala Lumpur cũng được dự báo sẽ tăng ít nhất 4,5°C so với năm 2000.
Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này, bên cạnh biến đổi khí hậu, là hiệu ứng “đảo nhiệt đô thị”. Hàng thập kỷ phát triển đã thay thế cảnh quan tự nhiên bằng bê tông và nhựa đường – những bề mặt hấp thụ nhiệt vào ban ngày và tỏa nhiệt chậm vào ban đêm. Tại Bangkok, tình hình càng trở nên cấp bách khi diện tích không gian xanh trên đầu người đang ở mức rất thấp so với tiêu chuẩn toàn cầu. Các khu vực trung tâm như Samphanthawong hay Bang Rak có nhiệt độ cao hơn vùng ngoại ô tới 3°C do thiếu bóng cây.
Nắng nóng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn gây thiệt hại kinh tế nặng nề. Ước tính đến năm 2050, tổn thất năng suất lao động do nhiệt độ và độ ẩm tại Bangkok có thể lên tới 15,6 tỷ USD mỗi năm, tương đương 6% sản lượng kinh tế của thành phố. Đồng thời, nó còn làm gia tăng sự bất bình đẳng, khi những người thu nhập thấp hoặc làm việc ngoài trời không có điều kiện tiếp cận các phương tiện làm mát như nhóm giàu có.
Trước thách thức này, các chuyên gia thúc giục các chính phủ cần thay đổi chiến lược quy hoạch đô thị, ưu tiên “thiết kế thụ động” – giúp các tòa nhà tự mát thông qua hệ thống thông gió, vật liệu phản xạ và không gian xanh mà không phụ thuộc quá nhiều vào máy điều hòa. Dù Thái Lan được đánh giá là có năng lực thích ứng khá tốt trong khu vực, nhưng tốc độ ban hành chính sách vẫn được cho là chưa theo kịp sự gia tăng của nhiệt độ. Chính quyền Bangkok hiện đang nỗ lực tăng diện tích xanh và bảo tồn các khu vực tự nhiên còn sót lại như một giải pháp bền vững để làm dịu cơn khát của thành phố trong tương lai.
#nangnong
