Philippines đặt tiền vào trạm sạc trước khi xe điện đi xa hơn

Một chiếc xe điện cần nhiều hơn chính chiếc xe

Thảo luận về xe điện thường bắt đầu bằng giá xe, pin hoặc quãng đường di chuyển. Nhưng khi xe đã lăn bánh, câu hỏi thực tế hơn xuất hiện. Người dùng sạc ở đâu, hệ thống có ổn định hay không và cơ quan quản lý kiểm tra thiết bị bằng cách nào.

Philippines đang đưa những câu hỏi đó vào kế hoạch ngân sách 2027. Bộ Ngân sách và Quản lý Philippines đề xuất 228,92 triệu peso cho Chương trình phát triển ngành xe điện, tương đương khoảng 95 tỷ đồng theo tỷ giá tham khảo cuối tháng 9/2026.

Năm 2026, chương trình được phân bổ 32,46 triệu peso. Mức mới cao hơn 605,17%. Nói theo cách dễ hình dung, quy mô ngân sách được đề xuất lớn hơn hơn 7 lần.

Tỷ lệ này rất cao. Tuy nhiên, nền so sánh của năm 2026 chỉ ở mức hơn 32 triệu peso. Vì thế, nhìn vào việc tiền được dùng ở đâu có ý nghĩa hơn chỉ nhìn vào phần trăm tăng.

Trạm sạc trong cơ quan công là một phép thử thực tế

Một phần ngân sách sẽ đi vào EVision. Đây là dự án khảo sát, triển khai và vận hành hạ tầng xe điện tại một số cơ quan nhà nước.

Cách làm này có một logic dễ hiểu. Cơ quan công sở hữu đội xe, có bãi đỗ và có lịch vận hành tương đối ổn định. Đặt hạ tầng sạc tại đây tạo ra môi trường sử dụng thực tế để đánh giá nhu cầu, khả năng vận hành và những vấn đề phát sinh.

Philippines đồng thời muốn xây dựng cơ sở kiểm thử hệ thống sạc xe điện. Phần việc này ít được người dùng nhìn thấy nhưng rất quan trọng. Khi số trạm sạc tăng, việc kiểm tra thiết bị và đánh giá hệ thống trở thành một phần của hạ tầng an toàn và tin cậy.

Nếu ví hệ sinh thái xe điện như mạng điện thoại, chiếc xe giống thiết bị trong tay người dùng. Trạm sạc giống mạng kết nối. Thiếu phần kết nối, thiết bị tốt đến đâu cũng khó tạo ra trải nghiệm liền mạch.

Từ người mua xe đến cả một hệ sinh thái

Chính sách xe điện của Philippines không dừng ở hạ tầng. Executive Order No. 121 được ban hành tháng 7/2026 đã thiết lập chiến lược khuyến khích xe điện EVIS. Mục tiêu là thúc đẩy sản xuất xe và linh kiện trong nước, thu hút đầu tư và tăng năng lực tham gia chuỗi cung ứng khu vực.

Chương trình EVIS có trần hỗ trợ tài khóa 60 tỷ peso, khoảng 25.000 tỷ đồng. Trong khi đó, ngân sách EVIDP năm 2027 đang được đề xuất ở mức 228,92 triệu peso. Hai con số thuộc hai cơ chế khác nhau nên không nên cộng lại thành một gói ngân sách duy nhất.

Điểm chung là chúng cho thấy chính sách đang mở rộng từ phía sản xuất sang hạ tầng sử dụng. Một thị trường xe điện trưởng thành cần cả xe, linh kiện, trạm sạc, tiêu chuẩn, kiểm thử và năng lực quản lý.

Hơn 7 lần chưa tự động tạo ra bước ngoặt

Đề xuất 228,92 triệu peso vẫn nằm trong dự toán chi tiêu quốc gia năm 2027. Vì vậy, đây là kế hoạch ngân sách chứ chưa phải kết quả triển khai.

Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào số điểm sạc thực tế được hình thành, phạm vi các cơ quan tham gia và khả năng cơ sở kiểm thử hỗ trợ mạng lưới sạc đang phát triển. Những chỉ số đó sẽ đáng theo dõi hơn tỷ lệ tăng ngân sách đứng một mình.

Từ góc nhìn chuyển đổi xanh, lựa chọn của Philippines cho thấy một điều khá rõ. Đưa xe điện vào đời sống không chỉ là làm cho chiếc xe dễ mua hơn. Hạ tầng phía sau phải đủ gần, đủ tin cậy và có khả năng được kiểm tra. Đề xuất ngân sách 2027 mới là bước đầu để kiểm chứng cách tiếp cận đó.