Xe điện Philippines: miễn thuế dài hạn cần đi cùng hạ tầng và sản xuất

Xe điện Philippines đang đi từ kích cầu sang xây hệ sinh thái

EVAP, Hiệp hội Xe điện Philippines, muốn mức thuế nhập khẩu 0% tiếp tục đến năm 2040. The Philippine Star dẫn Phó chủ tịch EVAP Carla Buencamino cho biết ngành cần duy trì, thậm chí cải thiện, các ưu đãi để hỗ trợ quá trình người dùng chuyển sang EV.

Đây chưa phải chính sách đã được thông qua. Quy định hiện hành miễn thuế nhập khẩu cho nhiều nhóm EV và một số linh kiện đến năm 2028. Vì vậy, khoảng thời gian từ nay đến mốc này sẽ là giai đoạn Philippines đánh giá xem ưu đãi đã tạo ra sức cầu đủ lớn hay chưa và cần điều chỉnh theo hướng nào.

Mục tiêu quốc gia tạo sức nặng cho cuộc thảo luận. Philippines hướng tới EV chiếm 50% phương tiện vào năm 2040 và 60% vào năm 2050. Philippine Information Agency cho biết xe điện chiếm khoảng 15% lượng xe bán ra trong năm 2026 tại thời điểm cuối tháng 7, với khoảng 47.300 xe EV mới được ghi nhận từ đầu năm.

Khoảng cách từ 15% đến 50% vẫn lớn. Điều đó giải thích vì sao ngành muốn một đường băng chính sách dài hơn. Với người mua, ưu đãi giúp giảm giá đầu vào. Với doanh nghiệp, điều quan trọng hơn là khả năng dự báo quy mô thị trường đủ lâu để đầu tư trạm sạc, kho phụ tùng, đội ngũ kỹ thuật và mạng lưới dịch vụ.

Ưu đãi dài hạn chỉ có ý nghĩa khi kéo theo đầu tư thật

Tôi không cho rằng miễn thuế nhập khẩu đến 2040 tự thân đã là đáp án. Nếu ưu đãi chỉ khiến lượng xe nhập khẩu tăng mà hạ tầng và năng lực sản xuất không đi cùng, Philippines có thể tạo ra thị trường lớn nhưng phần giá trị giữ lại trong nước không tương xứng.

Chính sách EVIS được ban hành cuối tháng 7/2026 cho thấy Philippines đã nhìn thấy vấn đề này. Theo Sắc lệnh số 121, chương trình hỗ trợ sản xuất EV có quy mô tối đa 60 tỷ peso. Một số khoản hỗ trợ gắn với đầu tư và sản lượng. Doanh nghiệp muốn tiếp cận hỗ trợ phải đáp ứng điều kiện đầu tư tối thiểu 5 tỷ peso. Hỗ trợ theo sản lượng có thể đạt tối đa 12% giá xuất xưởng và bị giới hạn ở 200.000 peso cho mỗi xe.

Điểm đáng giá nằm ở cách hai chính sách có thể bổ sung cho nhau. Thuế nhập khẩu thấp tạo điều kiện hình thành thị trường. Hỗ trợ sản xuất tạo động lực để doanh nghiệp chuyển từ bán xe sang đầu tư nhà máy và chuỗi cung ứng. Khi quy mô tiêu thụ đủ lớn, lý do kinh tế để lắp ráp tại chỗ cũng mạnh hơn.

BusinessMirror ngày 14/9 cho biết giới chức thương mại Philippines vẫn đang nghiên cứu đề xuất kéo thuế 0% đến 2040. Chính sách sẽ được xem xét cùng EVIS nhằm bảo đảm ưu đãi nhập khẩu không tách rời mục tiêu phát triển lắp ráp, sản xuất và hạ tầng sạc.

Xe điện Philippines cần cạnh tranh bằng hệ sinh thái, không chỉ bằng giá

Sự hiện diện của VinFast cho thấy thị trường này đã thu hút những mô hình kinh doanh mới. Hãng xe Việt Nam bán EV tại Philippines và triển khai thuê pin nhằm giảm chi phí mua ban đầu. Theo VinFast, chính sách công bố tháng 1/2026 có thể giảm chi phí đầu vào tới khoảng 20% tùy mẫu xe, với phí thuê pin khởi điểm từ 1.600 peso mỗi tháng.

Một bước khác diễn ra ở mảng vận tải. Green SM cho biết đã ký thỏa thuận với 75 doanh nghiệp và hợp tác xã vận tải tại Philippines để hướng tới triển khai tối đa 18.497 xe điện VinFast. Những con số này cho thấy nhu cầu EV có thể lan từ xe cá nhân sang đội xe thương mại, nơi tổng chi phí vận hành và độ phủ trạm sạc quan trọng không kém giá mua.

Theo tôi, nếu Philippines kéo dài ưu đãi, cách tốt nhất là đặt các mốc đánh giá định kỳ. Khi thị trường đạt quy mô nhất định, hỗ trợ nên dịch dần sang hạ tầng sạc, sản xuất pin và linh kiện, đào tạo nhân lực, tái chế và đổi mới công nghệ. Như vậy, ngân sách ưu đãi không chỉ mua thêm doanh số mà còn mua được năng lực dài hạn.

Bài học ở đây không phải ưu đãi càng lâu càng tốt. Điều quan trọng là chính sách đủ ổn định để doanh nghiệp đầu tư, đồng thời đủ linh hoạt để chuyển trọng tâm khi thị trường trưởng thành. Nếu làm được điều đó, mục tiêu 50% EV vào năm 2040 có thể trở thành động lực xây một hệ sinh thái chứ không chỉ là một chỉ tiêu về số xe.