Hệ thống tài chính Việt Nam đang đứng trước những thay đổi mang tính chiến lược trong công tác điều hành chính sách tiền tệ nhằm thích ứng với bối cảnh kinh tế mới.
Việc ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN với hiệu lực ngay từ giữa tháng năm được giới chuyên gia đánh giá là một bước đi can thiệp kịp thời của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).
Quyết sách này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn kỹ thuật cho các dòng vốn nội địa mà còn đặt nền móng quan trọng để các tổ chức tín dụng từng bước tiệm cận các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế cao hơn, tạo động lực thúc đẩy phục hồi và tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn nửa cuối năm.
Áp lực thắt chặt thanh khoản từ đà tăng trưởng tín dụng vượt trội
Bức tranh tài chính trong những tháng đầu năm ghi nhận sự chênh lệch lớn giữa tốc độ giải ngân vốn và khả năng huy động tiền gửi của hệ thống ngân hàng.
Số liệu từ báo cáo tài chính quý một của 28 ngân hàng thương mại cho thấy dư nợ cho vay toàn ngành đã tăng 4% so với đầu năm, tương đương quy mô 14,73 triệu tỷ đồng. Do chịu ảnh hưởng từ quy luật số lớn, nhóm các ngân hàng có quy mô nhỏ ghi nhận tốc độ giải ngân mạnh mẽ nhất, tiêu biểu là NCB tăng tới 20%, tiếp theo là VPBank và HDBank với cùng mức tăng trưởng 10%, trong khi Vietcombank và MSB đạt mức tăng 5%.
Tốc độ tăng trưởng này đang bám rất sát mục tiêu định hướng 15% của cả năm, đặc biệt dưới cơ chế giám sát và quản lý chỉ tiêu theo từng quý của cơ quan quản lý vĩ mô. Ở chiều ngược lại, tổng lượng tiền gửi tại các nhà băng chỉ đạt 12,95 triệu tỷ đồng, tức là chỉ tăng vỏn vẹn 1% so với đầu năm, kèm theo hiện tượng sụt giảm số dư tiền gửi tuyệt đối tại 12 ngân hàng thương mại.
Sự lệch pha này đã đẩy tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng vốn huy động bình quân của 28 ngân hàng lên mốc 93,96%, với 18 đơn vị ghi nhận chỉ số này gia tăng so với đầu năm. Toàn hệ thống chỉ còn sáu ngân hàng bảo đảm được tỷ lệ an toàn dưới mức trần 85% theo Thông tư 22, trong khi sáu ngân hàng khác đã vượt ngưỡng 100% bao gồm VPBank, VIB, SeABank, VietinBank, Vietcombank và MB.
Trạng thái căng thẳng thanh khoản nội tại này càng bị đẩy lên cao do các yếu tố bất ổn địa chính trị từ xung đột Trung Đông, làm tăng giá hàng hóa và chi phí nguyên vật liệu đầu vào, buộc doanh nghiệp phải mở rộng quy mô vay vốn để duy trì sản xuất.
Tình thế đó khiến lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng từ mức 5% bị đẩy nhanh lên mức 6%, thậm chí chạm ngưỡng 8% đến 9% tại một số ngân hàng nhỏ. Dù vậy, giới phân tích nhìn nhận mức lãi suất này là sự trở về trạng thái cân bằng hài hòa, đảm bảo biên độ lãi suất thực dương cho người gửi tiền khi lạm phát dự kiến duy trì ở mức 4% đến 5%.
Giải pháp nới lỏng từ cơ chế vĩ mô và triển vọng hạ nhiệt lãi suất
Để hạ nhiệt áp lực thanh khoản đang đè nặng lên hệ thống, Thông tư 08 được ban hành như một công cụ điều tiết kỹ thuật quan trọng thông qua việc sửa đổi quy định tính toán các tỷ lệ an toàn vốn.
Quy định mới cho phép các ngân hàng được tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào cấu phần huy động của mẫu số tỷ lệ cho vay trên huy động, thay vì loại bỏ hoàn toàn theo lộ trình cũ của Thông tư 22, trong khi vẫn giữ nguyên yêu cầu cấu trừ đối với các khoản tiền ký quỹ, tiền gửi vốn chuyên dùng hay tiền gửi không kỳ hạn.
Với quy mô tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước hiện đạt hơn 400.000 tỷ đồng, sự thay đổi này ước tính sẽ bổ sung từ 80.000 đến 100.000 tỷ đồng vào nguồn vốn huy động của hệ thống, khơi thông hàng chục nghìn tỷ đồng dư địa cho vay bị tắc nghẽn mà không buộc các nhà băng phải chạy đua nâng lãi suất để thu hút vốn từ dân cư. Việc ban hành Thông tư 08 cũng thể hiện sự thận trọng của Ngân hàng Nhà nước, bởi nếu áp dụng toàn bộ dự thảo chuyển đổi sang tỷ lệ cho vay trên tín dụng thì áp lực thắt chặt thanh khoản sẽ còn diễn biến phức tạp hơn.
Xét về mặt dài hạn, đây là bước đi chuyển đổi mang tính hai chiều hướng tới chuẩn mực Basel III thông qua việc điều chỉnh các chỉ số như tỷ lệ khả năng thanh khoản và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng, đồng thời cho phép tổ chức tín dụng khấu trừ vốn chủ sở hữu giúp giảm tử số khoảng 9% đến 10% theo tính toán kỹ thuật.
Tuy nhiên, do tiền gửi Kho bạc Nhà nước theo quy định chỉ được lưu trữ tại nhóm bốn ngân hàng quốc doanh lớn, lợi ích trực tiếp từ Thông tư 08 sẽ mang tính cục bộ rõ rệt đối với các nhà băng này. Dù có sự phân hóa, sự dồi dào về thanh khoản tại các ngân hàng lớn sẽ làm giảm bớt áp lực cạnh tranh vốn trên toàn hệ thống.
Theo dự báo từ giới nghiên cứu thị trường, sau khi mặt bằng lãi suất cho vay đi ngang trong quý hai do chi phí đầu vào cũ còn neo cao và rủi ro nợ xấu hiện hữu, xu hướng hạ nhiệt sẽ xuất hiện rõ nét hơn trong nửa cuối năm với mức giảm bình quân khoảng 0,5% đến 1% mỗi năm.
Nguồn vốn giá hợp lý này, kết hợp với trợ lực từ các quyết sách chiến lược như Nghị quyết 68 giúp cắt giảm 30% chi phí pháp lý và Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế, được kỳ vọng sẽ giải phóng năng lượng sản xuất của hàng chục nghìn doanh nghiệp đăng ký mới mỗi tháng, tiếp thêm động lực thúc đẩy tổng sản phẩm quốc nội hướng tới các mục tiêu tăng trưởng cao định hướng của Chính phủ.
