Trong báo cáo mới phát hành, ông Anupama Vijayakumar là Giám đốc Nghiên cứu tại Viện nghiên cứu độc lập Trivium Think Tank cho biết, Việt Nam định vị đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “chìa khóa vàng” để gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển vào năm 2045.
Bước ngoặt từ chiến lược “Ngoại giao Chip”
Với mục tiêu đầy tham vọng là gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, Việt Nam coi đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những “chìa khóa vàng” để mở ra cánh cửa bước vào giai đoạn phát triển mới.
Hà Nội đang dồn lực cho mục tiêu trở thành một trung tâm bán dẫn toàn cầu. Nỗ lực này đã thu hút sự quan tâm rộng rãi từ chính phủ các nước cũng như các tập đoàn công nghệ lớn. Trong đó, Hoa Kỳ đặc biệt cam kết thúc đẩy sự phát triển của Việt Nam như một đối trọng chiến lược với Trung Quốc tại khu vực.
Vào tháng 2 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra một quyết định mang tính cột mốc: Chính thức đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu – nơi Việt Nam từng bị xếp chung nhóm với Trung Quốc và Nga kể từ thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Khi được thực thi đầy đủ, bước ngoặt này sẽ cho phép Việt Nam tiếp cận những công nghệ tối tân nhất đang được sử dụng để chế tạo các loại chip tiên tiến bậc nhất thế giới.
Việt Nam xác định giai đoạn 2024–2030 là “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” – một cửa sổ cơ hội mang tính quyết định khi các quy tắc của trật tự thế giới mới đang được định hình lại. Thuật ngữ này, được Tổng bí thư Tô Lâm đưa ra vào năm 2024, là biểu tượng cho cách Việt Nam định vị quỹ đạo sức mạnh của mình trong một trật tự thế giới đang chuyển dịch nhanh chóng và phân mảnh.
Trong khuôn khổ chiến lược “ngoại giao chip”, Việt Nam cũng đang kỳ vọng vào một thắng lợi lớn trong các cuộc đàm phán với ASML – nhà sản xuất duy nhất trên thế giới nắm giữ công nghệ quang khắc cực tím (EUV) – để thành lập một trung tâm nghiên cứu, phát triển (R&D) và đào tạo bán dẫn tại Việt Nam. Tập đoàn này hiện đang tích cực khảo sát khả năng thiết lập một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng của mình tại đây.
Bốn trụ cột trong cách tiếp cận của Việt Nam
Việc đạt được quyền tự chủ công nghệ trong một lĩnh vực mang tính sống còn như bán dẫn được ví như “chén thánh” đối với sự tự lực và sinh tồn trong bối cảnh địa chính trị đương đại. Dù vậy, sự phụ thuộc lẫn nhau vẫn là một trong những đặc điểm định hình nên động lực quyền lực xung quanh chuỗi cung ứng chip. Trong môi trường này, các cường quốc tầm trung tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và các khu vực khác đang nỗ lực đạt được các năng lực chuyên môn hóa cao nhằm khẳng định vị thế là những người chơi giá trị trong trật tự công nghệ toàn cầu.
Đối với bất kỳ cường quốc nhỏ hay tầm trung nào muốn vươn lên thành một ứng cử viên nặng ký trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu vốn đang bị bủa vây bởi cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung, bốn bài học cốt lõi từ cách tiếp cận của Việt Nam là rất đáng chú ý:
1. Xây dựng từ nền móng vững chắc (Build the basics)
Trong thập kỷ qua, Việt Nam tập trung xây dựng nền tảng vững chắc trong khâu lắp ráp, kiểm thử và đóng gói (ATP) – công đoạn cuối cùng của chuỗi giá trị bán dẫn trước khi chip được giao đến tay khách hàng. Việt Nam đã khẳng định danh tiếng là một “hậu phương (backend) đáng tin cậy” bằng cách thu hút các dòng vốn đầu tư từ các tập đoàn dẫn dắt toàn cầu như Intel, đồng thời khuyến khích dòng vốn nước ngoài đổ vào các công ty ATP nội địa. Nền tảng hạ nguồn vững chắc này chính là bệ đỡ cốt lõi giúp Việt Nam thúc đẩy mục tiêu tiến lên các nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị là thiết kế và chế tạo (fabrication).
2. Phát triển cụm liên kết ngành và sự tích tụ kinh tế (Clustering and agglomeration)
Việt Nam đang nỗ lực xây dựng mạng lưới nhà cung ứng nội địa theo cách khiến quốc gia này trở thành một phần không thể thiếu của chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu. Các nhà sản xuất chip hàng đầu như Samsung hiện đang thu mua phần lớn linh kiện từ các nhà cung ứng có nhà máy đặt tại Việt Nam. Sự hình thành các cụm liên kết ngành này còn được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ việc tập trung phát triển cơ sở hạ tầng và kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động.
3. Tiếp cận toàn diện và đồng bộ (A comprehensive approach)
Chiến lược quốc gia về bán dẫn năm 2024 và Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 của Việt Nam đã nhìn nhận ngành công nghiệp bán dẫn cùng các công đoạn phát triển một cách “toàn diện và hoàn chỉnh”, hướng tới mục tiêu biến Việt Nam thành nhà cung ứng bán dẫn then chốt vào năm 2050. Các chính sách này vạch ra định hướng rõ ràng, đồng thời đồng bộ hóa các yếu tố cấu thành hệ sinh thái chip phức tạp, bao gồm nhân tài khối ngành STEM, hiện đại hóa công nghiệp và phát triển cơ sở hạ tầng.
4. Tối ưu hóa các lợi thế đặc thù (Leveraging strengths)
Hà Nội đã tận dụng hiệu quả các lợi thế ngách về nguồn nhân lực STEM dồi dào, chi phí nhân công cạnh tranh cũng như năng lực ATP sẵn có để đàm phán từ một vị thế mạnh nhằm thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu. Đặc biệt, các nỗ lực chiến lược đã được triển khai để khai thác nguồn tài nguyên đất hiếm dồi dào của Việt Nam. Vào tháng 12/2025, Chính phủ Việt Nam đã bỏ phiếu thông qua việc chấm dứt xuất khẩu đất hiếm thô. Quyết định này không chỉ củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, mà còn cho thấy nghệ thuật điều hành kinh tế chiến lược (economic statecraft) vô cùng khôn khéo của Hà Nội.
Để đạt được mục tiêu này, chính sách “ngoại giao chip” của Hà Nội vừa kiên trì vừa khéo léo, nhằm dọn đường cho những tham vọng lớn của mình.
Những tín hiệu về niềm tin ngày càng lớn của quốc tế vào tiềm năng trở thành một giải pháp thay thế Trung Quốc của Việt Nam đang lộ diện rất rõ ràng, đặc biệt là từ phía Hoa Kỳ. Việt Nam cũng bày tỏ sự sẵn sàng thúc đẩy tầm nhìn của Mỹ về an ninh chuỗi cung ứng, bao gồm cả những định hướng được vạch ra trong Đạo luật CHIPS và Khoa học năm 2022.
Bên cạnh việc tham gia Quỹ Sáng tạo và An ninh Công nghệ Quốc tế (ITSI) được thành lập theo Đạo luật này nhằm hỗ trợ đa dạng hóa chuỗi cung ứng bán dẫn, Việt Nam cũng tích cực tham gia vào Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (IPEF).
Điều khiến Việt Nam khác biệt với các cường quốc tầm trung khác là một chiến lược bán dẫn hướng tới các mục tiêu rõ ràng, được đồng bộ hóa để tăng cường sức mạnh cho các thành tố khác nhau trong một hệ sinh thái chip phức tạp. Sự linh hoạt và khả năng phục hồi của ngành công nghiệp này càng được nâng cao nhờ tinh thần cởi mở, sẵn sàng hợp tác quốc tế.
Với việc Hoa Kỳ đang tích cực hậu thuẫn để Việt Nam vươn lên thành một mắt xích cốt lõi trong chuỗi cung ứng bán dẫn, quốc gia này hoàn toàn có thể tiến hóa thành một thế lực dẫn dắt về chip trong những thập kỷ tới.
