Tại Việt Nam, nền kinh tế không tiền mặt đang phát triển bứt phá với hàng loạt giải pháp thanh toán qua mã QR và ví điện tử xuất hiện từ siêu thị lớn đến các chợ dân sinh. Tuy nhiên, trong khi nhiều người trẻ dễ dàng bắt kịp làn sóng này, nhóm người lớn tuổi vẫn tỏ ra khá thận trọng. Nghiên cứu mới đây từ Đại học RMIT chỉ ra rằng: chìa khóa giúp người cao tuổi hòa nhập số không nằm ở kỹ năng thao tác, mà đến từ yếu tố tâm lý và sự tự tin của chính họ.
Bứt Phá Thanh Toán Số Và Khoảng Trống Hòa Nhập
Theo dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, 5 tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng hơn 34% so với cùng kỳ; trong đó, giao dịch qua mã QR ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá gần 40%. Định hướng đến năm 2030 theo Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đặt mục tiêu đưa giá trị thanh toán không tiền mặt gấp 30 lần GDP và 95% người dân từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản ngân hàng.
Mặc dù hạ tầng công nghệ phát triển nhanh chóng, quá trình chuyển đổi số lại diễn ra chưa đồng đều. Nhóm người lớn tuổi hiện vẫn là mắt xích gặp nhiều trở ngại nhất.
Yếu Tố Tâm Lý: Sự Tự Tin Quan Trọng Hơn Kỹ Năng Số
Hai nghiên cứu viên là Tiến sĩ Jasper Teow và Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh (Giảng viên ngành Digital Marketing, Đại học RMIT Việt Nam) đã thực hiện khảo sát trên 400 người trưởng thành. Kết quả cho thấy: hai người lớn tuổi có cùng trình độ hiểu biết công nghệ và sử dụng cùng một dòng điện thoại vẫn có thể có phản ứng hoàn toàn đối lập khi thanh toán bằng ví điện tử. Một bên hào hứng học hỏi, trong khi bên còn lại lo sợ mắc sai sót.
Các chuyên gia RMIT lý giải, rào cản lớn nhất đối với người cao tuổi chính là “cảm giác bất lực liên quan đến tuổi tác” – trạng thái tâm lý khiến họ hoài nghi khả năng tự xử lý tình huống mới của bản thân.
“Đối với một số người lớn tuổi, rào cản lớn nhất không nằm ở bản thân công nghệ. Đôi khi, đó là cảm giác rằng mình không còn thích nghi tốt như trước nữa… Sự chuyển biến âm thầm từ ‘Tôi có thể tự xoay xở’ sang ‘Liệu mình còn làm được không?’ khiến nhiều người né tránh công nghệ ngay trước khi thực sự dùng thử.”
— Tiến sĩ Jasper Teow (Đại học RMIT Việt Nam)
Nghiên cứu cũng ghi nhận điểm tích cực: những người lớn tuổi giữ tâm thế cởi mở, xem trải nghiệm mới là một phần của hành trình học tập suốt đời thường hòa nhập số nhanh chóng và chủ động hơn đáng kể.
“Công nghệ luôn thay đổi, nhưng điều quan trọng nhất là mỗi người vẫn giữ được niềm tin rằng mình có thể tiếp tục học hỏi. Đó mới là nền tảng của hòa nhập số.”
— Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh (Đại học RMIT Việt Nam)
Chiến Lược Giúp Người Lớn Tuổi Tự Tin Chủ Động Làm Chủ Công Nghệ
Từ kết quả nghiên cứu, nhóm chuyên gia Đại học RMIT đề xuất các giải pháp đồng bộ nhằm củng cố sự tự tin cho người cao tuổi trên không gian số:
- Đối với các Ngân hàng & Tổ chức Tài chính: Ngoài việc tối giản giao diện, cần bổ sung các tính năng hỗ trợ tâm lý người dùng như: hướng dẫn chi tiết từng bước, thông báo xác nhận rõ ràng, và xây dựng cơ chế dễ dàng sửa/hoàn tác lỗi khi thao tác sai.
- Đổi mới Thông điệp Truyền thông: Thay vì chỉ tập trung vào yếu tố “nhanh chóng, tiện lợi”, các chiến dịch nên truyền tải thông điệp nhân văn: mắc lỗi là một phần tự nhiên của quá trình học hỏi, giúp người lớn tuổi giảm bớt áp lực tâm lý.
- Vai trò Đồng hành từ Gia đình: Con cháu nên kiên nhẫn hướng dẫn và khuyến khích người lớn tuổi tự thao tác thay vì làm hộ toàn bộ, qua đó giúp họ xây dựng sự tự chủ và tinh thần học hỏi bền vững.
