Trong báo cáo mới phát hành, ông Phil Wright, Giám đốc cấp cao, Khối Nghiệp vụ ngân hàng, HSBC Việt Nam cho biết trong một thế giới đầy biến động, quản trị doanh nghiệp đóng vai trò như một “hệ điều hành” giúp chuyển hóa những cam kết ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) thành động lực tăng trưởng đáng tin cậy, bền vững, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư tại Việt Nam.
Chúng ta đang sống trong một thời kỳ mà sự gián đoạn đã trở thành trạng thái bình thường mới, từ dịch bệnh, những cú sốc chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị cho đến các biến động chính sách. Trong bối cảnh đó, sự bền bỉ của doanh nghiệp không tự nhiên mà có mà cần phải được chủ động bồi đắp. Yếu tố giúp các công ty phục hồi nhanh hơn trong nghịch cảnh không phải sự may mắn, mà chính là năng lực quản trị doanh nghiệp: khả năng phát hiện vấn đề nhanh chóng, nắm bắt thông tin đáng tin cậy, phân cấp quyền lực rõ ràng và phối hợp hành động quyết đoán.
Vì vậy, yếu tố Quản trị (Governance) trong tam giác ESG không đơn thuần là một chữ cái viết tắt, mà là nền tảng vận hành giúp doanh nghiệp vượt qua bất định.
Tiêu chuẩn gia tăng: Ba áp lực lớn đối với doanh nghiệp Việt
Có ba yếu tố chính khiến quản trị doanh nghiệp trở thành ưu tiên hàng đầu tại thị trường Việt Nam hiện nay:
- Chuỗi cung ứng toàn cầu thắt chặt tiêu chuẩn: Khi tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp Việt phải đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt về quản trị như giám sát tiêu chuẩn lao động, kiểm soát bên thứ ba, cơ chế khiếu nại và dữ liệu ESG. Đặc biệt, Chỉ thị Báo cáo Phát triển bền vững của Doanh nghiệp (CSRD) do EU ban hành đang buộc các đối tác bên ngoài phải cung cấp thông tin bền vững nhất quán để phục vụ việc lập báo cáo tổng thể. Quản trị yếu kém đồng nghĩa với nguy cơ mất đơn hàng hoặc chịu các điều khoản hợp đồng bất lợi.
- Thị trường vốn lồng ghép chất lượng quản trị vào đánh giá rủi ro: Các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng ngày càng quan tâm đến năng lực kiểm soát nội bộ và tính minh bạch thông tin của doanh nghiệp. Những công ty có nền tảng quản trị vững vàng sẽ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn với mức chi phí tối ưu hơn. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm lớn như Moody’s và S&P cũng đã đưa yếu tố này vào phân tích tín dụng chính thức vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp.
- Độ tin cậy của dữ liệu ESG là yêu cầu bắt buộc: Báo cáo ESG đang chuyển dịch từ hoạt động mang tính chất tiếp thị sang đo lường thực chất (mức tiêu thụ năng lượng, phát thải, an toàn lao động…). Quản trị doanh nghiệp chính là chìa khóa giúp các số liệu này trở nên đáng tin cậy thông qua việc phân công trách nhiệm rõ ràng và thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu chuẩn chỉnh, giảm thiểu tối đa rủi ro “tẩy xanh” (greenwashing).
Mặc dù 82% doanh nghiệp tại Việt Nam đã bắt đầu thu thập dữ liệu ESG, nhưng tỷ lệ áp dụng các chuẩn mực báo cáo được công nhận mới đạt 43% và chỉ có 32% doanh nghiệp có xác minh độc lập từ bên thứ ba. Thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là tình trạng dữ liệu còn rời rạc và phân tán.
Quản trị tốt cho phát triển bền vững: 5 nguyên tắc thực tế
Quản trị hiệu quả không đòi hỏi sự hoàn hảo ngay từ đầu, mà cần sự rõ ràng và kỷ luật trong các hành động thực tế:
- Phân công giám sát và trách nhiệm rõ ràng: Hội đồng quản trị cần định hướng chiến lược thông qua một ủy ban chuyên trách hoặc thành viên phụ trách riêng. Ban điều hành cần bổ nhiệm một lãnh đạo chuyên trách để điều phối giữa các bộ phận, làm rõ ai là người ra quyết định, ai triển khai và ai chịu trách nhiệm về tiến độ.
- Lồng ghép ESG vào hoạt động kinh doanh cốt lõi: Thay vì coi ESG là một hoạt động tách rời, doanh nghiệp nên chọn các ưu tiên gắn liền với mô hình kinh doanh (như năng lượng, phát thải, tiêu chuẩn chuỗi cung ứng) và cụ thể hóa thành lộ trình có ngân sách, mốc thời gian rõ ràng để biến phát triển bền vững thành một phần của kế hoạch vận hành thường nhật.
- Xây dựng nền tảng kiểm soát và quản trị bên thứ ba: Doanh nghiệp cần duy trì quy tắc ứng xử, kiểm soát chống hối lộ, tham nhũng và cơ chế phản ánh an toàn. Khi doanh nghiệp mở rộng quy mô nhanh chóng, các lỗ hổng kiểm soát thường xuất hiện ở “hệ sinh thái mở rộng” gồm nhà thầu, nhà cung cấp và đại lý. Quản trị chặt chẽ bên thứ ba là cách doanh nghiệp tự bảo vệ mình trước các rủi ro pháp lý và kinh tế.
- Coi dữ liệu ESG nghiêm túc như dữ liệu tài chính: Doanh nghiệp phải nắm rõ nguồn gốc, quy trình xác thực và kiểm duyệt dữ liệu ESG trước khi công bố. Phương pháp này giúp củng cố niềm tin với khách hàng, nhà đầu tư và sẵn sàng ứng phó với các chuẩn mực báo cáo đang thay đổi liên tục.
- Gắn ESG vào chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI): Đưa các mục tiêu bền vững (như mức tiêu thụ năng lượng trên sản lượng, tỷ lệ hoàn thành đào tạo, sự cố quản trị) vào khung đánh giá năng lực của ban lãnh đạo. Điều này giúp kết quả bền vững trở nên hữu hình và được quản lý nghiêm túc như kết quả kinh doanh.
Kiến tạo hệ sinh thái: Toàn hệ thống cùng nâng tầm tiêu chuẩn
Để tăng trưởng bền vững thực sự khả thi, sự nỗ lực đơn lẻ của mỗi doanh nghiệp là chưa đủ. Vai trò của các cơ quan quản lý là cực kỳ then chốt trong việc đưa ra những kỳ vọng rõ ràng, nhất quán và triển khai các tiêu chuẩn xanh, cơ chế chứng nhận chính thức. Một lộ trình phân kỳ phù hợp sẽ giúp nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng ESG hiệu quả mà không gặp phải những gánh nặng chi phí không cần thiết.
Bên cạnh đó, cần có sự hiệp lực của toàn hệ thống bao gồm cơ quan quản lý, hiệp hội ngành nghề, ngân hàng, đơn vị kiểm toán và các tổ chức xếp hạng để thống nhất về khái niệm và xây dựng các mẫu biểu chung. Việc này sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ và nâng chuẩn trên toàn chuỗi cung ứng, đặc biệt là với các nhà cung cấp nhỏ vốn là xương sống của nền kinh tế xuất khẩu Việt Nam.
Từ góc nhìn của ngành ngân hàng, cơ hội lớn nhất hiện nay là kết nối các bên liên quan, chia sẻ thông lệ quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp củng cố năng lực quản trị. Việt Nam đang hướng tới mục tiêu lớn là đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Để hiện thực hóa tham vọng này, năng lực thực thi là yếu tố quyết định, và năng lực thực thi thì phụ thuộc hoàn toàn vào quản trị. Khi quản trị được thực hiện tốt, niềm tin sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia và tăng trưởng bền vững sẽ trở thành một kết quả tất yếu.
