Thành công của một trung tâm tài chính quốc tế không chỉ được đo bằng quy mô tài sản hay dòng vốn, mà còn ở khả năng tạo giá trị cho nền kinh tế thực, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đây cũng là những nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong bối cảnh cấu trúc tài chính toàn cầu đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang tài chính xanh và công nghệ tài chính.
Thay đổi tư duy thước đo từ lượng sang chất
Các chỉ số truyền thống như quy mô tài sản, dòng vốn lưu chuyển, tính thanh khoản hay số lượng các định chế tài chính là cần thiết, nhưng chưa đủ để phản ánh đầy đủ chất lượng và tính bền vững của một trung tâm tài chính quốc tế.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Mỹ Linh, CFA, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Tài chính tại Đại học RMIT Việt Nam nhận định rằng thành công của một trung tâm tài chính quốc tế cần được đánh giá toàn diện trên nhiều khía cạnh. Bên cạnh những yếu tố dễ đo lường về mặt số học, còn có những giá trị phi vật chất như chất lượng nguồn nhân lực và bối cảnh đặc thù về kinh tế, xã hội, văn hóa của quốc gia sở tại.
Để định hình khung đánh giá, Việt Nam có thể tham khảo Chỉ số Trung tâm tài chính toàn cầu (GFCI). Chỉ số này đo lường năng lực cạnh tranh dựa trên năm nhóm tiêu chí cốt lõi bao gồm môi trường kinh doanh, nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, thị trường tài chính và uy tín quốc gia. Việc áp dụng các nhóm tiêu chí của GFCI cần được đặt vào bối cảnh thực tế và nguồn lực của Việt Nam theo từng giai đoạn phát triển cụ thể. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phải là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu nhằm tạo dựng phần móng vững chắc cho hệ thống.
Vai trò phục vụ nền kinh tế thực
Một trung tâm tài chính quốc tế đúng nghĩa phải chứng minh được khả năng tạo ra giá trị thực tiễn cho hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội, thay vì chỉ là nơi diễn ra các giao dịch tài chính thuần túy.
Nếu một trung tâm tài chính thu hút lượng giao dịch khổng lồ nhưng dòng vốn đó không chảy vào nền kinh tế thực, quốc gia sở tại phải đối mặt với nguy cơ xuất hiện các bong bóng tài sản. Khi đó, các giao dịch mang tính chất đầu cơ sẽ lấn át hoạt động đầu tư giá trị, tạo ra những rủi ro vĩ mô tiềm ẩn.
Nhằm đưa dòng vốn đi vào thực chất, Việt Nam cần khẩn trương xây dựng một hệ sinh thái tài chính toàn diện với sự tham gia đồng bộ của hệ thống ngân hàng, các quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và các định chế tài chính cả trong lẫn ngoài nước. Song song với đó, việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường tính minh bạch và thúc đẩy các doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực quốc tế như chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS hay tiêu chuẩn quản trị rủi ro Basel là đòi hỏi cấp bách để nâng cao năng lực hội nhập.
Tài chính xanh và fintech: Dấu ấn định vị thương hiệu Việt Nam
Trong giai đoạn đầu xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, việc lựa chọn các phân khúc chuyên biệt và có tiềm năng tăng trưởng lớn theo xu hướng toàn cầu sẽ giúp Việt Nam tạo ra sự khác biệt. Các lĩnh vực mũi nhọn được định hướng tại Nghị định số 323/2025/NĐ-CP như tài chính xanh, tài chính bền vững và công nghệ tài chính (fintech) đang là những mảnh đất rất giàu tiềm năng để thu hút dòng vốn ngoại.
Việt Nam sở hữu những lợi thế tự nhiên và xã hội lớn để hiện thực hóa mục tiêu này. Quốc gia nằm trong nhóm các khu vực có mức độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới, thị trường tín dụng xanh đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh chóng, đồng thời nền kinh tế số cũng dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về tốc độ phát triển trong ba năm liên tiếp. Nhằm tạo dấu ấn riêng biệt, Việt Nam có thể đi sâu vào các ngách chuyên sâu như tài chính xanh dành riêng cho năng lượng tái tạo hoặc tài chính đa dạng sinh học (biofin).
Để chuẩn bị cho lộ trình này, sự đồng bộ về mặt thể chế và hạ tầng kỹ thuật là bắt buộc. Khi phát triển mảng tài chính xanh, cơ quan quản lý cần ban hành các quy định hướng dẫn chi tiết, hỗ trợ doanh nghiệp thực hành lập báo cáo và kiểm toán các chỉ số môi trường, khí thải hay tiêu chuẩn ESG.
Nghiên cứu khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Mỹ Linh và các cộng sự được xuất bản trên tạp chí uy tín Accounting and Finance đã chỉ ra rằng, việc kiểm toán báo cáo phát thải khí nhà kính đóng vai trò then chốt trong việc cải thiện xếp hạng tín dụng của doanh nghiệp, giúp nâng cao đáng kể năng lực huy động vốn trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, việc thiết lập hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ để kiểm soát tình trạng gian lận nhãn xanh (greenwashing), bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân là những rào cản kỹ thuật cần sớm hoàn thiện.
Tầm nhìn về mô hình tài chính tương lai
Trong vòng 5 đến 10 năm tới, mô hình đánh giá các trung tâm tài chính toàn cầu sẽ dịch chuyển mạnh mẽ sang hướng thông minh và bền vững, gắn liền với các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Các tiêu chí mới như mức độ phát triển đô thị thông minh, tỷ trọng phát hành trái phiếu xanh, mức độ ứng dụng fintech, tài chính đa dạng sinh học, và năng lực quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực tài chính sẽ trở thành thước đo năng lực cạnh tranh cốt lõi.
Đi theo định hướng này một cách kiên định không chỉ giúp Việt Nam xây dựng thành công một trung tâm tài chính có sức hút lớn trong khu vực, mà còn tạo ra bệ đỡ vững chắc cho sự cất cánh dài hạn của toàn bộ nền kinh tế thực trong tương lai.
