Trong bối cảnh nền kinh tế số Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, Tiến sĩ James Kang, giảng viên cấp cao tại Đại học RMIT Việt Nam nhận định bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Hiện nay, sự tăng trưởng của kinh tế số chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu thực tế của người dùng hơn là dựa trên niềm tin vào tính an toàn của hệ thống.
Mặc dù nhận thức rõ các rủi ro về lừa đảo, tin nhắn rác và rò rỉ thông tin, người dân vẫn phải tiếp tục sử dụng các nền tảng số vì sự tiện lợi và thiếu sự lựa chọn thay thế trong các hoạt động hằng ngày như gọi xe, mua sắm trực tuyến hay thanh toán điện tử. Để duy trì đà tăng trưởng, mục tiêu thực tế không phải là xây dựng niềm tin tuyệt đối mà là kìm chân mức độ thiếu tin tưởng, từ đó đảm bảo mức độ tương tác và chi tiêu của người dùng không bị ảnh hưởng tiêu cực.
Lấy ví dụ tương đồng từ ngành tài chính. Khi ký hợp đồng vay mua nhà, người dân hiếm khi đọc toàn bộ điều khoản. Họ dựa vào việc ngân hàng được quản lý chặt chẽ và phải tuân thủ quy định rõ ràng. Cách tiếp cận tương tự có thể áp dụng cho dữ liệu, nơi người dùng tin rằng nền tảng đang được giám sát, thay vì phải tự bảo vệ mọi lúc.
Để cụ thể hóa niềm tin, một hệ thống chứng nhận hoặc xếp hạng về hiệu quả bảo vệ dữ liệu của các nền tảng có thể giúp người dùng có điểm tham chiếu thay vì phải phán đoán mù quáng. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cần hạn chế thu thập thông tin định danh không cần thiết, thay vào đó có thể sử dụng danh tính ẩn danh hoặc mã định danh do hệ thống tạo ra để khoanh vùng thiệt hại trong trường hợp nền tảng bị xâm nhập.
Điều này đặc biệt quan trọng khi vấn đề lạm dụng dữ liệu hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở khía cạnh quản trị, nơi vẫn tồn tại khoảng cách giữa quy định pháp luật và việc thực thi của các đơn vị cung cấp dịch vụ.
Sự thiếu tuân thủ của một số nền tảng và cơ chế thực thi lỏng lẻo đang tạo ra kẽ hở, khiến trách nhiệm bảo vệ dữ liệu thường bị đặt lên vai người dùng thay vì doanh nghiệp. Do đó, cần có sự dịch chuyển trách nhiệm giải trình sang các nền tảng, vốn là bên có đầy đủ nguồn lực và năng lực kỹ thuật để chủ động ngăn chặn các hành vi lạm dụng.
Việc thiết lập một mặt bằng tiêu chuẩn chung cùng cơ chế giám sát độc lập sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa các doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc và các đơn vị làm ít hơn cho công tác bảo mật. Thay vì các chính sách dài dòng, doanh nghiệp nên truyền thông đơn giản về mục đích sử dụng dữ liệu để tạo dựng niềm tin hiệu quả hơn.
Sau cùng, bảo vệ dữ liệu là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Cơ quan quản lý cần xây dựng khung pháp lý đơn giản, rõ ràng và tập trung vào can thiệp sớm để giảm thiểu thiệt hại. Doanh nghiệp cần ưu tiên phòng ngừa thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra, đồng thời người dùng cũng cần nâng cao nhận thức thông qua các thói quen nhỏ như hạn chế chia sẻ thông tin và kiểm tra kỹ trước khi nhấp vào các liên kết lạ. Sự cân bằng trong trách nhiệm giữa các bên sẽ là nền tảng vững chắc để củng cố niềm tin vào hệ thống số trong tương lai.
